ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Avogadro qonuni. Molyar hajm

Darslar 25 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
25

Avogadro qonuni. Molyar hajm

Darslik: 103–110-betlar
MaqsadAvogadro qonuni, molyar hajm, gazning zichligi va nisbiy zichligini bilish va oddiy hisoblarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
Avogadro qonuni · Avogadro’s lawmolyar hajm · molar volumenormal sharoit (n.sh.) · standard conditions (s.t.p.)nisbiy zichlik · relative density
Tushuntirish

Avogadro qonuniga ko‘ra bir xil temperatura va bosimda teng hajmdagi turli gazlarda molekulalar soni teng bo‘ladi. Gazlarda molekulalar orasidagi masofa ularning o‘lchamidan ancha katta, shuning uchun hajm asosan molekulalar soniga bog‘liq. Bir mol har qanday modda 6,02·10²³ ta zarrani (Avogadro doimiysi) tutadi; normal sharoitda (0 °C va 101,3 kPa) 1 mol har qanday gaz 22,4 l hajmni egallaydi, bu Vₘ = 22,4 l/mol molyar hajm. Formulalar: n = V : Vₘ, V = n·Vₘ. Gaz zichligi ρ = M : Vₘ (g/l), bir gazning ikkinchisiga nisbatan zichligi esa D = M₁ : M₂. Masalan, D(O₂/H₂) = 32 : 2 = 16; havoning o‘rtacha molyar massasi 29 g/mol, shuning uchun D(havo) = M : 29. Qonun gazlar uchun to‘g‘ri; qattiq va suyuq moddalar hajmi esa zarralar o‘lchamiga ham bog‘liq.

ƒFormula
V = n · Vₘ
Vₘ = 22,4 l/mol (n.sh.); ρ = M : Vₘ; D = M₁ : M₂
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

6 m × 5 m × 3 m o‘lchamli sinfda havo hajmi 90 m³ = 90 000 l. 1 mol gaz 22,4 l ni egallasa, bu taxminan 90 000 : 22,4 ≈ 4000 mol havo, ya’ni xona atigi bir necha ming mol gazga ega.

Kim ishlatadi

Gaz xizmati muhandislari ballonlardagi gaz miqdorini hisoblaydi, shifoxona gaz texniklari kislorod ta’minotini nazorat qiladi, iqlim olimlari havodagi gaz miqdorini o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qadam bilan o‘lchab, xonangiz hajmini metr kub va litrda baholang (1 m³ = 1000 l).

Namunalar
CO₂ (M = 44 g/mol)
D(H₂)D(havo)ρ, g/l
44 : 2 = 2244 : 29 ≈ 1,5244 : 22,4 ≈ 1,96
Mᵣ(CO₂) = 44. D(CO₂/H₂) = 44 : 2 = 22; D(havo) = 44 : 29 ≈ 1,52. ρ(CO₂) = 44 : 22,4 ≈ 1,96 g/l.
N₂ ning n.sh.da 56 g miqdori: n = 56 : 28 = 2 mol, V = 2·22,4 = 44,8 l, molekulalar soni 2·6,02·10²³ = 12,04·10²³. Zichlik ρ(N₂) = 28 : 22,4 = 1,25 g/l.
Sinfda faoliyat

«Mol qutisi»: 22,4 l ni tasavvur qilish uchun taxminan 28 × 28 × 28 sm o‘lchamli karton quti yasang (taxminan 22 litr; kesishda kattalar yordam beradi). Ichiga 1 mol suv (18 ml — bir osh qoshiqdan biroz ko‘p) va 1 mol gazni solishtirib, farqni chizib tushuntiring. Faqat suv va karton; gaz olinmaydi.

Mashq
1
Avogadro qonunini o‘z so‘zlaringiz bilan ayting.
2
SO₂ ning vodorodga nisbatan zichligini toping (M = 64 g/mol).
3
5 mol kislorod (M = 32 g/mol) massasi qancha?
4
Nima uchun 1 mol suv 18 ml, 1 mol gaz esa n.sh.da 22,4 l egallaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIliq quti: ferment tajribasi uchun izolyatsiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →