Xlor
Xlor Cl — 3-davr, VII guruh bosh guruhchasining elementi, tartib raqami 17, qavatlar 2, 8, 7; molekulasi Cl₂ qutbsiz kovalent bog‘li (Cl–Cl). Tabiatda faqat birikmalar holida bo‘ladi: tosh tuzi NaCl, silvin KCl, karnallit va boshqalar. Sanoatda xlor osh tuzi eritmasini elektroliz qilib olinadi: 2NaCl + 2H₂O → 2NaOH + Cl₂ + H₂. Xlor sarg‘ish-yashil, o‘tkir hidli, bo‘g‘uvchi, zaharli gaz; havodan taxminan 2,5 marta og‘ir, suvda qisman eriydi (xlorli suv). Kuchli oksidlovchi bo‘lgani uchun u natriy bilan 2Na + Cl₂ → 2NaCl, temir bilan 2Fe + 3Cl₂ → 2FeCl₃ (Fe +3 gacha oksidlanadi), vodorod bilan H₂ + Cl₂ → 2HCl reaksiyaga kirishadi. Suv va ishqor bilan reaksiyada bir atom oksidlovchi, ikkinchisi qaytaruvchi bo‘ladi: Cl₂ + H₂O → HCl + HClO. Xlor ichimlik suvini zararsizlantirishda, matoni oqartirishda, plastmassa va xlorid kislota ishlab chiqarishda ishlatiladi. Xlor bilan faqat o‘qituvchi yoki mutaxassis shamollatish shkafida ishlaydi; uni hidlash mumkin emas.
Shahar suv tozalash inshootida suvga juda oz miqdorda xlor qo‘shiladi, masalan 0,5 mg/l. 1000 l (1 m³) suv uchun bu atigi 0,5 · 1000 = 500 mg = 0,5 g. Xlor mikroblarni yo‘qotadi.
Suv tozalash operatorlari dozani aniq o‘lchaydi, basseyn xizmatchilari suv tozaligini kuzatadi, sanitariya nazoratchilari ichimlik suvi sifatini tekshiradi.
Tozalash vositalari yorlig‘idagi xavf belgilarini (pictogrammalarni) rasmdan toping va ma’nosini aniqlang; hech narsani ochmang.
«Xlor xavfsizlik plakati»: A3 qog‘ozga xlorning xossalarini, ishlatilishini va xavfsizlik qoidalarini (ko‘zoynak, qo‘lqop, shamollatish shkafi, hidlamaslik, xavf belgisi) chizib yozing. Xlor bilan hech qanday tajriba uyda qilinmaydi, tozalash vositalari (xlorli oqartirgich) aralashtirilmaydi.