ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Xlor

Darslar 23 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
23

Xlor

Darslik: 96–99-betlar
MaqsadXlorning davriy sistemadagi o‘rni, olinishi, xossalari va ishlatilishini bilish; xlor bilan xavfsizlik qoidalarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
xlor · chlorinexlorli suv · chlorine waterelektroliz · electrolysiszaharli gaz · toxic gas
Tushuntirish

Xlor Cl — 3-davr, VII guruh bosh guruhchasining elementi, tartib raqami 17, qavatlar 2, 8, 7; molekulasi Cl₂ qutbsiz kovalent bog‘li (Cl–Cl). Tabiatda faqat birikmalar holida bo‘ladi: tosh tuzi NaCl, silvin KCl, karnallit va boshqalar. Sanoatda xlor osh tuzi eritmasini elektroliz qilib olinadi: 2NaCl + 2H₂O → 2NaOH + Cl₂ + H₂. Xlor sarg‘ish-yashil, o‘tkir hidli, bo‘g‘uvchi, zaharli gaz; havodan taxminan 2,5 marta og‘ir, suvda qisman eriydi (xlorli suv). Kuchli oksidlovchi bo‘lgani uchun u natriy bilan 2Na + Cl₂ → 2NaCl, temir bilan 2Fe + 3Cl₂ → 2FeCl₃ (Fe +3 gacha oksidlanadi), vodorod bilan H₂ + Cl₂ → 2HCl reaksiyaga kirishadi. Suv va ishqor bilan reaksiyada bir atom oksidlovchi, ikkinchisi qaytaruvchi bo‘ladi: Cl₂ + H₂O → HCl + HClO. Xlor ichimlik suvini zararsizlantirishda, matoni oqartirishda, plastmassa va xlorid kislota ishlab chiqarishda ishlatiladi. Xlor bilan faqat o‘qituvchi yoki mutaxassis shamollatish shkafida ishlaydi; uni hidlash mumkin emas.

Cl+172, 8, 7
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shahar suv tozalash inshootida suvga juda oz miqdorda xlor qo‘shiladi, masalan 0,5 mg/l. 1000 l (1 m³) suv uchun bu atigi 0,5 · 1000 = 500 mg = 0,5 g. Xlor mikroblarni yo‘qotadi.

Kim ishlatadi

Suv tozalash operatorlari dozani aniq o‘lchaydi, basseyn xizmatchilari suv tozaligini kuzatadi, sanitariya nazoratchilari ichimlik suvi sifatini tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Tozalash vositalari yorlig‘idagi xavf belgilarini (pictogrammalarni) rasmdan toping va ma’nosini aniqlang; hech narsani ochmang.

Namunalar
2Fe + 3Cl2→2FeCl3
Fe⁰ – 3e⁻ → Fe³⁺ | 2; Cl₂⁰ + 2e⁻ → 2Cl⁻ | 3
2Fe + 3Cl₂ → 2FeCl₃: Fe⁰ – 3e⁻ → Fe³⁺ | 2; Cl₂⁰ + 2e⁻ → 2Cl⁻ | 3. Jami 6 ta elektron o‘tadi. Cl₂ ning molyar massasi 2·35,5 = 71 g/mol, 1 mol n.sh.da 22,4 l.
2NaCl + 2H2Oelektroliz→2NaOH + Cl2↑ + H2↑
2 mol NaCl (117 g) → 1 mol Cl₂ (22,4 l)
2NaCl + 2H₂O → 2NaOH + Cl₂ + H₂: 2 mol NaCl (2·58,5 = 117 g) dan 1 mol Cl₂ (22,4 l) olinadi. Demak, 234 g NaCl dan 2 mol xlor, ya’ni 142 g Cl₂ hosil bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Xlor xavfsizlik plakati»: A3 qog‘ozga xlorning xossalarini, ishlatilishini va xavfsizlik qoidalarini (ko‘zoynak, qo‘lqop, shamollatish shkafi, hidlamaslik, xavf belgisi) chizib yozing. Xlor bilan hech qanday tajriba uyda qilinmaydi, tozalash vositalari (xlorli oqartirgich) aralashtirilmaydi.

Mashq
1
Xlorni sanoatda qanday olishadi?
2
2Na + Cl₂ → 2NaCl da oksidlovchi va qaytaruvchini ayting.
3
2 mol Cl₂ ning massasi qancha (M = 71 g/mol)?
4
Nima uchun xlorni xonada ochiq idishda saqlash va hidlash xavfli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduziHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →