Sanoatda sulfat kislota ishlab chiqarish
Sulfat kislota uchun xomashyo: oltingugurt S, pirit FeS₂, rangli metall sulfidlari va H₂S. Ishlab chiqarish uch bosqichdan iborat. 1) SO₂ olish: piritni kuydirish 4FeS₂ + 11O₂ → 2Fe₂O₃ + 8SO₂; pirit kukuni «qaynovchi qatlam» pechida yuqoridan tushadi, havo pastdan puflanadi, shuning uchun u tez va to‘liq yonadi. 2) SO₂ ni tozalash: chang siklon va elektrofiltrda ajratiladi, namlik quritish minorasida konsentrlangan H₂SO₄ bilan olinadi — chang va suv bug‘i katalizatorni zaharlaydi. 3) Kontakt apparatida SO₂ ni V₂O₅ katalizatorida oksidlash: 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃ + Q. Reaksiya qaytar va ekzotermik, shuning uchun harorat 400–450 °C ushlanadi: pastroq haroratda unum yuqori, lekin juda past bo‘lsa, tezlik kamayadi. Ajralgan issiqlik kelayotgan gazni isitishga sarflanadi. Nihoyat, SO₃ suvda emas, 98 % li H₂SO₄ da yutiladi (suv bilan tuman hosil qiladi): H₂SO₄ + nSO₃ → oleum, so‘ng suyultiriladi. Jarayon uzluksiz; SO₂ chiqindilari atrofni zaharlamasligi uchun ularni tutib qolish zarur.
«Zavod sxemasi»: katta qog‘ozda sulfat kislota zavodining blok-sxemasini chizing: xomashyo → pech → tozalash → quritish → kontakt apparati → yutish minorasi → ombor. Har blok ostiga tenglama yoki shartni yozing. Ekskursiyada yoki videoda ko‘rsatilgan holda kuzating; zavodga o‘zboshimcha kirilmaydi.