☰ Mundarija · Kimyo

Oksidlanish darajasi

Darslar 18 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
18

Elementlarning oksidlanish darajasi

Darslik: 76–79-betlar
MaqsadOksidlanish darajasi tushunchasini bilish va birikmalarda elementlarning oksidlanish darajasini aniqlash.
Yangi so‘zlar
oksidlanish darajasi · oxidation stateshartli zaryad · conditional chargemusbat va manfiy oksidlanish darajasi · positive and negative oxidation statezaryadlar yig‘indisi · sum of charges
Tushuntirish

Oksidlanish darajasi — birikmadagi atomning shartli zaryadi; u shunday hisoblanadiki, go‘yo birikmaning hamma bog‘lari ionli bo‘lgan. Qoidalar: oddiy moddalarda (H₂, O₂, Fe, S₈) u nolga teng; vodorod ko‘pincha +1 (faqat metall gidridlarida, masalan NaH da, –1); kislorod odatda –2 (peroksidlarda, H₂O₂ da –1); ishqoriy metallar +1, ishqoriy-yer metallari +2, aluminiy +3, ftor har doim –1. Molekulada hamma atomlarning oksidlanish darajalari yig‘indisi nolga teng, murakkab ionda esa ion zaryadiga teng. Belgi sonning oldiga yoziladi: +6, –2 (ion zaryadi esa Ca²⁺ kabi son oldin). Oksidlanish darajasi valentlikdan farq qiladi: u manfiy bo‘lishi, nolga teng bo‘lishi va kasr bo‘lishi ham mumkin.

Namunalar
H₂SO₄ da S: 2·(+1) + x + 4·(–2) = 0, x = +6. Na₂SO₃ da S: 2·(+1) + x + 3·(–2) = 0, x = +4.
NH₄⁺ da N: x + 4·(+1) = +1, x = –3. HNO₃ da N: (+1) + x + 3·(–2) = 0, x = +5. H₂S da S –2, S₈ da 0, SO₂ da +4: oltingugurtning oksidlanish darajalari –2 dan +6 gacha.
Sinfda faoliyat

«Oksidlanish darajasi lotosi»: katakli qog‘ozga 10 ta formula (H₂O, CO₂, NH₃, HCl, SO₃, KMnO₄, H₂O₂, NaH, Cl₂, HNO₃) yozing. Har bir kartochka yoniga oksidlanish darajasini yozing, so‘ng do‘stingiz tekshirsin. Faqat qalam va qog‘oz.

Mashq
1
Oksidlanish darajasi nima va u valentlikdan nimasi bilan farq qiladi?
2
CO₂, CH₄ va CO da uglerodning oksidlanish darajasi?
3
Cl₂O₇ da xlorning oksidlanish darajasini toping.
4
Nima uchun H₂O₂ da kislorodning oksidlanish darajasi –2 emas, –1?