Elementlarning oksidlanish darajasi
Oksidlanish darajasi — birikmadagi atomning shartli zaryadi; u shunday hisoblanadiki, go‘yo birikmaning hamma bog‘lari ionli bo‘lgan. Qoidalar: oddiy moddalarda (H₂, O₂, Fe, S₈) u nolga teng; vodorod ko‘pincha +1 (faqat metall gidridlarida, masalan NaH da, –1); kislorod odatda –2 (peroksidlarda, H₂O₂ da –1); ishqoriy metallar +1, ishqoriy-yer metallari +2, aluminiy +3, ftor har doim –1. Molekulada hamma atomlarning oksidlanish darajalari yig‘indisi nolga teng, murakkab ionda esa ion zaryadiga teng. Belgi sonning oldiga yoziladi: +6, –2 (ion zaryadi esa Ca²⁺ kabi son oldin). Oksidlanish darajasi valentlikdan farq qiladi: u manfiy bo‘lishi, nolga teng bo‘lishi va kasr bo‘lishi ham mumkin.
Zanglagan mixda temir atomi nol oksidlanish darajasidan +3 ga o‘tgan, kislorod esa 0 dan –2 ga tushgan. Demak, har bir temir atomi uchta elektron yo‘qotib, kislorodga bergan; temir(III) birikmalari to‘q sariq-jigarrang tusda bo‘ladi.
Korroziya muhandislari metallni zangdan himoya qiladi, batareya tadqiqotchilari elektronlar harakatini oksidlanish darajasi bilan kuzatadi, suv tozalash kimyogarlari moddalarni shu orqali tahlil qiladi.
Temir panjara yoki to‘siqdagi zangni uzoqdan kuzating va u qayerdan boshlanganini chizib qo‘ying; unga tegmang.
| H / Na | S | O | |
|---|---|---|---|
| H₂SO₄ | +1 | +6 | –2 |
| Na₂SO₃ | +1 | +4 | –2 |
«Oksidlanish darajasi lotosi»: katakli qog‘ozga 10 ta formula (H₂O, CO₂, NH₃, HCl, SO₃, KMnO₄, H₂O₂, NaH, Cl₂, HNO₃) yozing. Har bir kartochka yoniga oksidlanish darajasini yozing, so‘ng do‘stingiz tekshirsin. Faqat qalam va qog‘oz.