ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Oksidlanish darajasi

Darslar 18 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
18

Elementlarning oksidlanish darajasi

Darslik: 76–79-betlar
MaqsadOksidlanish darajasi tushunchasini bilish va birikmalarda elementlarning oksidlanish darajasini aniqlash.
Yangi so‘zlar
oksidlanish darajasi · oxidation stateshartli zaryad · conditional chargemusbat va manfiy oksidlanish darajasi · positive and negative oxidation statezaryadlar yig‘indisi · sum of charges
Tushuntirish

Oksidlanish darajasi — birikmadagi atomning shartli zaryadi; u shunday hisoblanadiki, go‘yo birikmaning hamma bog‘lari ionli bo‘lgan. Qoidalar: oddiy moddalarda (H₂, O₂, Fe, S₈) u nolga teng; vodorod ko‘pincha +1 (faqat metall gidridlarida, masalan NaH da, –1); kislorod odatda –2 (peroksidlarda, H₂O₂ da –1); ishqoriy metallar +1, ishqoriy-yer metallari +2, aluminiy +3, ftor har doim –1. Molekulada hamma atomlarning oksidlanish darajalari yig‘indisi nolga teng, murakkab ionda esa ion zaryadiga teng. Belgi sonning oldiga yoziladi: +6, –2 (ion zaryadi esa Ca²⁺ kabi son oldin). Oksidlanish darajasi valentlikdan farq qiladi: u manfiy bo‘lishi, nolga teng bo‘lishi va kasr bo‘lishi ham mumkin.

★Oksidlanish darajalari yig‘indisi
Molekulada yig‘indi 0 ga, ionda ion zaryadiga teng. Doimiy: F –1, ishqoriy metallar +1, ishqoriy-yer metallar +2, Al +3; odatda H +1, O –2.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Zanglagan mixda temir atomi nol oksidlanish darajasidan +3 ga o‘tgan, kislorod esa 0 dan –2 ga tushgan. Demak, har bir temir atomi uchta elektron yo‘qotib, kislorodga bergan; temir(III) birikmalari to‘q sariq-jigarrang tusda bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Korroziya muhandislari metallni zangdan himoya qiladi, batareya tadqiqotchilari elektronlar harakatini oksidlanish darajasi bilan kuzatadi, suv tozalash kimyogarlari moddalarni shu orqali tahlil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Temir panjara yoki to‘siqdagi zangni uzoqdan kuzating va u qayerdan boshlanganini chizib qo‘ying; unga tegmang.

Namunalar
H / NaSO
H₂SO₄+1+6–2
Na₂SO₃+1+4–2
H₂SO₄ da S: 2·(+1) + x + 4·(–2) = 0, x = +6. Na₂SO₃ da S: 2·(+1) + x + 3·(–2) = 0, x = +4.
−3−2−101234567H₂SS₈SO₂H₂SO₄
NH₄⁺ da N: x + 4·(+1) = +1, x = –3. HNO₃ da N: (+1) + x + 3·(–2) = 0, x = +5. H₂S da S –2, S₈ da 0, SO₂ da +4: oltingugurtning oksidlanish darajalari –2 dan +6 gacha.
Sinfda faoliyat

«Oksidlanish darajasi lotosi»: katakli qog‘ozga 10 ta formula (H₂O, CO₂, NH₃, HCl, SO₃, KMnO₄, H₂O₂, NaH, Cl₂, HNO₃) yozing. Har bir kartochka yoniga oksidlanish darajasini yozing, so‘ng do‘stingiz tekshirsin. Faqat qalam va qog‘oz.

Mashq
1
Oksidlanish darajasi nima va u valentlikdan nimasi bilan farq qiladi?
2
CO₂, CH₄ va CO da uglerodning oksidlanish darajasi?
3
Cl₂O₇ da xlorning oksidlanish darajasini toping.
4
Nima uchun H₂O₂ da kislorodning oksidlanish darajasi –2 emas, –1?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot uchun yorug‘lik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →