ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Vodorod xlorid

Darslar 24 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
24

Vodorod xlorid

Darslik: 100–102-betlar
MaqsadVodorod xloridning tuzilishi, olinishi, xossalari va ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
vodorod xlorid · hydrogen chloridenisbiy molekular massa · relative molecular massnisbiy zichlik · relative densityxlorid kislota · hydrochloric acid
Tushuntirish

Vodorod xlorid HCl — qutbli kovalent molekula (H–Cl), nisbiy molekular massasi Mᵣ = 1 + 35,5 = 36,5. U rangsiz, o‘tkir hidli, bo‘g‘uvchi gaz; havoga nisbatan zichligi 36,5 : 29 ≈ 1,26, ya’ni havodan biroz og‘ir. Namli havoda tutaydi, chunki bug‘lari havo namligi bilan mayda tuman hosil qiladi. Suvda juda yaxshi eriydi: 1 hajm suvda taxminan 500 hajm HCl, shu eritma xlorid kislotadir. Sanoatda uni vodorod va xlordan olishadi: H₂ + Cl₂ → 2HCl; laboratoriyada esa quruq NaCl ga konsentrlangan H₂SO₄ ta’sir ettirib, qizdiriladi: 2NaCl + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2HCl (bu ish faqat o‘qituvchi tomonidan shamollatish shkafida bajariladi). Quruq vodorod xlorid metallar va metall oksidlari bilan reaksiyaga kirishmaydi; shu bilan u xlorid kislotadan farq qiladi. Uning asosiy ishlatilishi — xlorid kislota ishlab chiqarish.

2NaCl + H2SO4t°→kons.Na2SO4 + 2HCl↑
laboratoriyada: faqat o‘qituvchi, shamollatish shkafida
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oshqozonimiz kuchsiz xlorid kislota ishlab chiqaradi. U ovqatni parchalashga yordam beradi va u bilan kirgan mikroblarga qarshi to‘siq vazifasini bajaradi.

Kim ishlatadi

Shifokorlar oshqozon kislotaliligini tekshiradi, oziq-ovqat texnologlari ba’zi ingredientlarni qayta ishlashda xlorid kislotadan foydalanadi, kimyogarlar esa HCl dan boshqa birikmalar oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftaringizga ovqat og‘izdan oshqozonga qanday borishini chizing va kislota qaysi joyda ishlashini belgilang.

Namunalar
ƒFormula
Mᵣ(HCl) = 1 + 35,5 = 36,5
2 mol NaCl → 2 mol HCl = 73 g
Mᵣ(HCl) = 1 + 35,5 = 36,5. 2 mol NaCl (117 g) dan 2 mol HCl, ya’ni 2·36,5 = 73 g gaz olinadi. 5 mol NaCl dan 5 mol HCl, n.sh.da 5·22,4 = 112 l.
H2 + Cl2→2HCl
10 l + 10 l → 20 l (1 : 1 : 2)
H₂ + Cl₂ → 2HCl: gazlar hajmlari 1 : 1 : 2 nisbatda. Demak, 10 l H₂ bilan 10 l Cl₂ reaksiyaga kirishib, 20 l HCl hosil qiladi (bir xil sharoitda).
Sinfda faoliyat

«Favvora» — rasm bilan: daftarga HCl suvda erishi tajribasini chizing: gaz to‘ldirilgan kolba, naycha, suv. Nima uchun suv ichkariga otilib kirishini yozing (gaz erib, bosim pasayadi). Tajribani faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi; uyda gaz olinmaydi.

Mashq
1
Vodorod xloridning Mᵣ va havoga nisbatan zichligini toping.
2
Sanoatda HCl qanday olinadi? Tenglamani yozing.
3
5 mol HCl n.sh.da necha litr hajm egallaydi?
4
Nima uchun HCl ning suvdagi eritmasi kislota xossasini beradi, quruq gaz esa metallar bilan reaksiyaga kirishmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIliq quti: ferment tajribasi uchun izolyatsiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →