ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Ionli bog‘lanish. Kristall panjaralar

Darslar 16–17 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
16

Ionli bog‘lanish

Darslik: 71–73-betlar
MaqsadIonli bog‘lanish hosil bo‘lishini, ionlarning zaryadini va ionli birikmalar formulasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
ion · ionkation va anion · cation and anionionli bog‘lanish · ionic bondionli birikma · ionic compound
Tushuntirish

Elektromanfiyliklari keskin farq qiladigan atomlar (odatda tipik metall va tipik metallmas) birikkanda umumiy juft hosil bo‘lmaydi: elektron metall atomidan metallmas atomiga to‘liq o‘tadi. Zaryadlangan zarra ion deyiladi. Elektron bergan atom musbat zaryadli kationga, elektron biriktirgan atom manfiy zaryadli anionga aylanadi; ion zaryadi berilgan yoki olingan elektronlar soniga teng: Na – e⁻ → Na⁺, Cl + e⁻ → Cl⁻, Ca – 2e⁻ → Ca²⁺. Qarama-qarshi zaryadli ionlar elektrostatik kuch bilan tortiladi, bu ionli bog‘lanish deyiladi. Hosil bo‘lgan ionlar tashqi qavati to‘lgan inert gaz atomiga o‘xshaydi: Na⁺ neonga, Cl⁻ va K⁺ argonga. Birikma neytral bo‘lishi uchun musbat va manfiy zaryadlar yig‘indisi nolga teng: CaCl₂ da bitta Ca²⁺ ga ikkita Cl⁻ to‘g‘ri keladi.

Ionlar hosil bo‘lishi
Na → Na⁺Ca → Ca²⁺Cl → Cl⁻
1 e⁻ beradi2 e⁻ beradi1 e⁻ oladi
Ne kabiAr kabiAr kabi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qishda yo‘llarga sepiladigan tuzlardan biri CaCl₂. U Ca²⁺ va Cl⁻ ionlaridan iborat: +2 zaryad ikkita –1 bilan muvozanatlashadi, shuning uchun nisbat 1 : 2. Muz bilan aralashganda suv yaxshi muzlamaydi.

Kim ishlatadi

Yo‘l xizmatchilari muzga qarshi tuz sepadi, batareya ishlab chiqaruvchilar ionli elektrolit tanlaydi, kimyogarlar ion zaryadlari bo‘yicha formulani to‘g‘ri yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Mineral suv yorlig‘idagi ionlar jadvalini rasmdan o‘qing va ikki ion juftini tanlab, zaryadlar muvozanatiga mos formulasini yozing.

Namunalar
2K+ + S2−→K2S
2·(+1) + (–2) = 0
K₂S: har bir K bitta elektron beradi (K⁺), S ikkita oladi (S²⁻); zaryadlar balansi uchun 2 ta K⁺ va 1 ta S²⁻: 2·(+1) + (–2) = 0.
Mg2+ + 2Cl−→MgCl2
(+2) + 2·(–1) = 0
CaO: Ca 2 ta elektron beradi (Ca²⁺), O 2 ta oladi (O²⁻), nisbat 1 : 1. Mg²⁺ va Cl⁻ dan MgCl₂ hosil bo‘ladi, chunki +2 ni ikkita –1 muvozanatlaydi.
Sinfda faoliyat

«Ion kartochkalari»: qog‘ozdan Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Al³⁺ va Cl⁻, O²⁻, S²⁻ kartochkalarini kesing (qaychini kattalar yordamida ishlating). Zaryadlar yig‘indisi nol bo‘ladigan juftlarni yig‘ing va formulani yozing.

Mashq
1
Kation va anion nima? Bittadan misol keltiring.
2
Aluminiy atomi 3 ta elektron beradi. Hosil bo‘lgan ion belgisi va uning Al₂O₃ dagi nisbati?
3
Mg²⁺ va Br⁻ ionlaridan tuzilgan birikma formulasi?
4
Nima uchun HCl ionli emas, qutbli kovalent birikma hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot uchun yorug‘lik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →