Ionli bog‘lanish
Elektromanfiyliklari keskin farq qiladigan atomlar (odatda tipik metall va tipik metallmas) birikkanda umumiy juft hosil bo‘lmaydi: elektron metall atomidan metallmas atomiga to‘liq o‘tadi. Zaryadlangan zarra ion deyiladi. Elektron bergan atom musbat zaryadli kationga, elektron biriktirgan atom manfiy zaryadli anionga aylanadi; ion zaryadi berilgan yoki olingan elektronlar soniga teng: Na – e⁻ → Na⁺, Cl + e⁻ → Cl⁻, Ca – 2e⁻ → Ca²⁺. Qarama-qarshi zaryadli ionlar elektrostatik kuch bilan tortiladi, bu ionli bog‘lanish deyiladi. Hosil bo‘lgan ionlar tashqi qavati to‘lgan inert gaz atomiga o‘xshaydi: Na⁺ neonga, Cl⁻ va K⁺ argonga. Birikma neytral bo‘lishi uchun musbat va manfiy zaryadlar yig‘indisi nolga teng: CaCl₂ da bitta Ca²⁺ ga ikkita Cl⁻ to‘g‘ri keladi.
| Na → Na⁺ | Ca → Ca²⁺ | Cl → Cl⁻ |
|---|---|---|
| 1 e⁻ beradi | 2 e⁻ beradi | 1 e⁻ oladi |
| Ne kabi | Ar kabi | Ar kabi |
Qishda yo‘llarga sepiladigan tuzlardan biri CaCl₂. U Ca²⁺ va Cl⁻ ionlaridan iborat: +2 zaryad ikkita –1 bilan muvozanatlashadi, shuning uchun nisbat 1 : 2. Muz bilan aralashganda suv yaxshi muzlamaydi.
Yo‘l xizmatchilari muzga qarshi tuz sepadi, batareya ishlab chiqaruvchilar ionli elektrolit tanlaydi, kimyogarlar ion zaryadlari bo‘yicha formulani to‘g‘ri yozadi.
Mineral suv yorlig‘idagi ionlar jadvalini rasmdan o‘qing va ikki ion juftini tanlab, zaryadlar muvozanatiga mos formulasini yozing.
«Ion kartochkalari»: qog‘ozdan Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Al³⁺ va Cl⁻, O²⁻, S²⁻ kartochkalarini kesing (qaychini kattalar yordamida ishlating). Zaryadlar yig‘indisi nol bo‘ladigan juftlarni yig‘ing va formulani yozing.