Kimyoviy muvozanat
Faqat mahsulotlar hosil bo‘lish tomoniga boradigan reaksiyalar qaytmas deyiladi (cho‘kma, gaz yoki kam dissotsilanadigan modda hosil bo‘lganda): NaCl + AgNO₃ → AgCl↓ + NaNO₃. Ayni sharoitda ham to‘g‘ri, ham teskari yo‘nalishda boradigan reaksiyalar qaytar deyiladi va ⇌ bilan yoziladi: SO₂ + H₂O ⇌ H₂SO₃, 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃. Vaqt o‘tishi bilan to‘g‘ri reaksiya tezligi kamayadi, teskarisi ortadi; ular tenglashganda (v₁ = v₂) kimyoviy muvozanat o‘rnatiladi. Bu dinamik holat: reaksiya to‘xtamaydi, lekin moddalar konsentratsiyasi o‘zgarmaydi. Muvozanatni siljitish mumkin: reagent konsentratsiyasini oshirsak, u sarflanadigan tomonga siljiydi; bosimni oshirsak, gaz molekulalari soni kamayadigan tomonga siljiydi; ekzotermik reaksiyada haroratni pasaytirsak, to‘g‘ri reaksiya tomonga siljiydi. Katalizator muvozanatni siljitmaydi, faqat uning tezroq qaror topishiga yordam beradi. Yopiq idishda CaCO₃ ning parchalanishi ham qaytar, lekin ochiq pechda CO₂ chiqib ketgani uchun reaksiya oxirigacha boradi.
«Dinamik muvozanat o‘yini»: ikki stakanni «chap» va «o‘ng» deb belgilang. Chapga 10 ta, o‘ngga 0 ta shar (yoki qog‘oz) soling. Har bosqichda chapdagining yarmini o‘ngga, o‘ngdagining uchdan birini chapga o‘tkazing. Bir necha bosqichdan so‘ng miqdorlar deyarli o‘zgarmasligini yozing. Faqat qog‘oz sharlar yoki tangalar.