☰ Mundarija · Kimyo

Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari

Darslar 19–20 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 8-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
20

Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari tenglamalarini tuzish

Darslik: 83–88-betlar
MaqsadElektron balans usulida OQR tenglamalarini tenglashni bilish.
Yangi so‘zlar
elektron balans · electron balanceberilgan elektronlar · electrons givenolingan elektronlar · electrons acceptedkoeffitsiyent · coefficient
Tushuntirish

Elektron balans usulida bergan va olingan elektronlar soni tenglashtiriladi. Tartib: 1) sxemani yozing; 2) darajasi o‘zgargan elementlarni toping; 3) har biri uchun yarim reaksiya yozing: Al⁰ – 3e⁻ → Al³⁺, 2H⁺ + 2e⁻ → H₂⁰; 4) elektronlar sonining eng kichik umumiy karralisini toping va qo‘shimcha ko‘paytuvchilarni qo‘ying (Al uchun 2, H uchun 3); 5) bu sonlarni oksidlovchi va qaytaruvchi oldiga koeffitsiyent qilib yozing; 6) qolgan atomlarni (metall, kislota qoldig‘i, vodorod, kislorod) tenglang. Natija: 2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂. Oxirida har bir elementning atomlari soni chap va o‘ngda teng bo‘lishi shart. Bu reaksiya tenglamalari faqat qog‘ozda tuziladi; kislota bilan metall tajribasi uyda qilinmaydi.

Namunalar
Mg + O₂ → MgO: Mg⁰ – 2e⁻ → Mg²⁺ | 2; O₂⁰ + 4e⁻ → 2O²⁻ | 1. Ko‘paytuvchilar 2 va 1 (EKUK 4): 2Mg + O₂ → 2MgO.
Fe₂O₃ + CO → Fe + CO₂: 2Fe³⁺ + 6e⁻ → 2Fe⁰ | 1; C²⁺ – 2e⁻ → C⁴⁺ | 3. Natija: Fe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂; jami 6 ta elektron o‘tadi.
Sinfda faoliyat

«Tarozi»: ikki stakan o‘rniga ikki varaq qog‘oz qo‘ying: chapga «bergan e⁻», o‘ngga «olgan e⁻» deb yozing. Cu + AgNO₃ → Cu(NO₃)₂ + Ag tenglamasini kartochkalar (har biri 1 elektron) yordamida tenglashtiring. Faqat qog‘oz.

Mashq
1
Elektron balans usulining maqsadi nima?
2
Cu + AgNO₃ → Cu(NO₃)₂ + Ag ni tenglang.
3
4Al + 3O₂ → 2Al₂O₃ da jami nechta elektron o‘tadi?
4
Nima uchun elektronlar soni EKUKi olinadi?