Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari tenglamalarini tuzish
Elektron balans usulida bergan va olingan elektronlar soni tenglashtiriladi. Tartib: 1) sxemani yozing; 2) darajasi o‘zgargan elementlarni toping; 3) har biri uchun yarim reaksiya yozing: Al⁰ – 3e⁻ → Al³⁺, 2H⁺ + 2e⁻ → H₂⁰; 4) elektronlar sonining eng kichik umumiy karralisini toping va qo‘shimcha ko‘paytuvchilarni qo‘ying (Al uchun 2, H uchun 3); 5) bu sonlarni oksidlovchi va qaytaruvchi oldiga koeffitsiyent qilib yozing; 6) qolgan atomlarni (metall, kislota qoldig‘i, vodorod, kislorod) tenglang. Natija: 2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂. Oxirida har bir elementning atomlari soni chap va o‘ngda teng bo‘lishi shart. Bu reaksiya tenglamalari faqat qog‘ozda tuziladi; kislota bilan metall tajribasi uyda qilinmaydi.
Ikki bola stikerlarni almashadi: kim nechta bersa, ikkinchisi shuncha oladi, jami o‘zgarmaydi. Elektron balans usulida ham berilgan elektronlar soni qabul qilinganiga teng qilib tenglashtiriladi.
Metallurglar temir rudasidan metall qaytarishni hisoblaydi, batareya yaratuvchilar reaksiyaning elektronlar balansini tekshiradi, kimyo o‘qituvchilari tenglamalarni tenglashtirishni o‘rgatadi.
Biror narsa uchun pul yig‘ilganda yoki buyumlarni sanab berganda «berilgan = olingan» deb tekshiring. Keyingi tenglamani tenglashtirganda ham oxirgi tekshiruv shu bo‘lsin.
| Jarayon | e⁻ | ko‘paytuvchi |
|---|---|---|
| Mg⁰ → Mg²⁺ | –2 | 2 |
| O₂⁰ → 2O²⁻ | +4 | 1 |
| Jarayon | e⁻ | ko‘paytuvchi |
|---|---|---|
| 2Fe³⁺ → 2Fe⁰ | +6 | 1 |
| C²⁺ → C⁴⁺ | –2 | 3 |
«Tarozi»: ikki stakan o‘rniga ikki varaq qog‘oz qo‘ying: chapga «bergan e⁻», o‘ngga «olgan e⁻» deb yozing. Cu + AgNO₃ → Cu(NO₃)₂ + Ag tenglamasini kartochkalar (har biri 1 elektron) yordamida tenglashtiring. Faqat qog‘oz.