ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Mirzacho‘l iqtisodiy rayoni va Sirdaryo viloyati

Darslar 42–43 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
43

Sirdaryo viloyati

Darslik: 123–124-betlar
MaqsadSirdaryo viloyatining qishloq xo‘jaligi, sanoati va shaharlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
zovur · drainage ditchihota daraxtzori · shelterbeltyog‘-ekstraksiya zavodi · oil-extraction plantelevator · grain elevator
Tushuntirish

Sirdaryo viloyati hududi asosan XX asrda o‘zlashtirilgan Mirzacho‘l yerlaridan iborat; dehqonchilikka yaroqli yer ko‘p, lekin tuproq sho‘rlanishi va yer osti suvi yuzaga yaqinligi sababli mehnat va mablag‘ ko‘p sarflanadi. Shu sababli zovurlar qaziladi, tuproq yuviladi, shamoldan saqlash uchun ihota daraxtzorlari o‘stiriladi. Viloyat mamlakatning eng kichik viloyatlaridan biri, aholisi sug‘oriladigan hududlarda yashaydi. Qishloq xo‘jaligining asosiy tarmoqlari paxtachilik, donchilik, polizchilik, sabzavotchilik va go‘sht-sut chorvachiligi; ekin maydonining katta qismiga paxta va g‘alla ekiladi. Sanoatning asosini elektr energetika tashkil etadi: Shirin shahridagi Sirdaryo issiqlik elektr stansiyasi quvvati rayondan tashqariga ham beriladi. Yana paxta tozalash, yog‘-ekstraksiya, un-yorma, qurilish materiallari va konstruksiyalari korxonalari bor. Viloyat markazi Guliston temiryo‘l va magistral yo‘l ustida joylashgan, unda universitet, litseylar va kollejlar ishlaydi. Yangiyer shahri 1957-yilda bunyod bo‘lgan, sopol va bosimga chidamli quvurlar, temir-beton buyumlari ishlab chiqaradi; Shirin esa energetikaga bog‘liq shahar. Viloyatda qo‘shma korxonalar ham faoliyat ko‘rsatadi.

zovurlar qazishsho‘r yuvishhimoya o‘rmonpolosalariSho‘rlanish vayer osti suvi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Namlangan devorning pastki qismida oq tuzli dog‘lar paydo bo‘ladi: suv devor orqali ko‘tarilib bug‘lanadi va tuzni qoldiradi. Yerning yuziga yaqin yer osti suvi bo‘lgan dalalarda ham xuddi shu hodisa ro‘y beradi.

Kim ishlatadi

Melioratsiya muhandisi yer osti suvini kuzatadi, fermer sho‘r yerni yuvadi, quruvchi namlikdan himoya qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Likopchadagi suvga bir chimdim tuz eritib, deraza yonida bir necha kun qoldiring va suv bug‘langach oq qatlam qolishini kuzating. Tatib ko‘rmang.

Namunalar
Zovurlar yer osti suvini pastga tushirib, sho‘rni kamaytiradi; tuproq yuvilganda esa tuzlar suv bilan chiqib ketadi.
Sabzavot, qovun va tarvuz ayniqsa Guliston va Xovos tumanlarida ko‘p ekiladi: bu yer yo‘llar yaqin va tuproq sug‘oriladi.
Sinfda faoliyat

O‘zingiz yashaydigan joydagi suv manbasi (kanal, anhor, quduq) qayerdan kelishini aniqlang. Suv bo‘yida o‘ynashdan oldin kattalardan ruxsat so‘rang.

Mashq
1
Sirdaryo viloyatining markazi qaysi shahar?
2
Viloyat sanoatining asosi qaysi tarmoq?
3
Nima uchun viloyatda zovur qazish va tuproqni yuvish kerak?
4
Tumanlarda 8 ta, shaharda 3 ta paxta tozalash zavodi bo‘lsa (taxminiy), jami nechta?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKaram, lavlagi yoki qog‘oz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →