☰ Mundarija · Geografiya

Hududiy tashkil etish va Toshkent iqtisodiy rayoni

Darslar 38–39 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
39

Toshkent iqtisodiy rayoni

Darslik: 110–112-betlar
MaqsadToshkent iqtisodiy rayonining o‘rni, tabiiy boyliklari, aholisi, sanoati va transportini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Toshkent iqtisodiy rayoni · Tashkent economic regiongidroenergetika kaskadi · hydropower cascadeko‘mir havzasi · coal basinshahar atrofi tumanlar · suburban districts
Tushuntirish

Toshkent iqtisodiy rayoni Toshkent shahri va Toshkent viloyatidan iborat; uning yonida Farg‘ona va Mirzacho‘l rayonlari, tashqi tomonda Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston bor. Qulay o‘rin va poytaxtning shu yerdaligi rayonning rivojiga katta ta’sir qilgan. Relyef xilma-xil: Chirchiq va Ohangaron vodiylari Sirdaryo tomon pasayadi, shu sababli sug‘orishga qulay, tog‘larda esa yog‘in ko‘p tushib, daryolarni to‘ydiradi. Chirchiq daryosida Chorvoq suv ombori, Ohangaron daryosida Ohangaron va Tuyabo‘g‘iz suv omborlari qurilgan; Chirchiq—Bo‘zsuv gidroenergetika kaskadi elektr beradi. Qazilma boyliklar xilma-xil: Angren ko‘mir havzasi mamlakatdagi eng yirik, mis, qo‘rg‘oshin-rux, oltin va qurilish xomashyolari bor, ammo neft va gaz deyarli yo‘q, ular chetdan keltiriladi. Rayonda mamlakat aholisining taxminan oltidan bir qismi yashaydi, mehnatga yaroqlilar ulushi katta, oliy o‘quv yurtlari va ilmiy institutlar ko‘p. Sanoat ko‘p tarmoqli, uning katta qismi og‘ir sanoatga to‘g‘ri keladi; elektr energetika, rangli va qora metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, qurilish materiallari, yengil va oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Transportda avtomobil yo‘llari (Katta O‘zbek trakti, Toshkent—Angren—Qo‘qon yo‘li) va temiryo‘llar, xalqaro aeroport muhim.

Namunalar
Angren ko‘miri mahalliy yoqilg‘i bo‘lib, Yangi Angren issiqlik elektr stansiyasi uni ishlatadi. Shu tufayli rayon yoqilg‘ining bir qismini o‘zidan oladi.
Rayonning kimyo, metallurgiya va mashinasozlik korxonalari ko‘p malakali ishchi va mutaxassis talab qiladi. Poytaxtdagi oliy o‘quv yurtlari buni ta’minlaydi.
Sinfda faoliyat

Atlasda Chorvoq suv ombori, Angren va Chirchiq shaharlarini toping va Toshkentdan ularga eng qisqa yo‘lni ko‘rsating.

Mashq
1
Toshkent iqtisodiy rayoni qaysi ma’muriy birliklardan iborat?
2
Rayon neft va gazni qanday oladi?
3
Nima uchun Chirchiq va Ohangaron vodiylari sug‘orishga qulay?
4
Faraz qiling, rayonda 8 mln, mamlakatda 40 mln kishi yashaydi. Rayon aholisi necha foiz?