ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Qishloq xo‘jaligi tiplari va yengil sanoat

Darslar 28–29 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
29

Yengil sanoat

Darslik: 80–83-betlar
MaqsadYengil sanoat tarmoqlarini, ularning joylashuvini va xomashyo bilan aloqasini bilish.
Yangi so‘zlar
yengil sanoat · light industrypaxta tozalash · cotton ginningto‘qimachilik · textile industrypilla chuvish · silk reeling (unwinding cocoons)
Tushuntirish

Yengil sanoat oziq-ovqat sanoati bilan birga ASMning uchinchi guruhiga kiradi va asosan paxtachilik hamda pillachilik asosida shakllangan. Tarmoqlari: paxta tozalash, to‘qimachilik, trikotaj, tikuvchilik, poyabzal, ko‘nchilik va ipak ishlab chiqarish. Paxta tozalash zavodi paxtani tola va chigitga ajratadi; u xomashyoni dastlabki ishlovchi tarmoq bo‘lgani uchun paxtakor tumanlarda, temiryo‘l yoki avtomobil yo‘li yaqinida quriladi. Birinchi paxta tozalash zavodi Toshkentda XIX asr 70-yillarida qurilgan, hozir esa kuchli mexanizatsiyalashgan zavodlar ishlaydi. Pillani chuvish yetishtirilgan joyda ma’qul, chunki uni tashish qimmat; pilla chuvish fabrikalarida asosan ayollar ishlaydi, shuning uchun ular ipak qurti boqiladigan hududlarning kichik va o‘rta shaharlarida joylashadi. To‘qimachilik yengil sanoatning eng muhim tarmog‘i; ip yigirish, to‘qish va pardozlash bosqichma-bosqich bajariladi. Xomashyodan tashqari ishchi kuchi, iste’molchi va transport hisobga olinadi. Atlas, beqasam kabi qadimiy gazlamalar Buyuk Ipak yo‘li orqali tarqalgan. Hozir tola paxtani tashqariga sotishdan ko‘ra qayta ishlab, ip, gazlama va tayyor kiyim chiqarishga e’tibor beriladi; paxtadan to‘qimachilikkacha bir joyda ishlaydigan klasterlar paydo bo‘lgan. Xiva gilam, G‘ijduvon va Rishton kulolchilik, Urgut va Shahrisabz hunarmandchilik markazlari hisoblanadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tikuv ustaxonasida ish bosqichlarga bo‘linadi: biri matoni bichadi, biri tikadi, biri tugma qadaydi, biri dazmollaydi. Har bir kishi o‘z bosqichiga mohir bo‘ladi va kiyim tezroq tayyor bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Tikuvchi kiyimni tikadi, to‘qimachilik muhandisi gazlama sifatini nazorat qiladi, sifat tekshiruvchisi tayyor mahsulotni ko‘zdan kechiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Eski ko‘ylak yoki futbolka tikuvlariga qarab, uni nechta bo‘lakdan tikilganini sanang va bo‘laklarini nomlang.

Namunalar
Paxta tozalash zavodi paxta dalalari yaqinida, chunki yig‘ilgan paxta tez qayta ishlanishi va uzoqqa tashilmasligi kerak.
Pilla juda yengil va hajmli: katta vagonga 4 tonnagina sig‘adi, shuning uchun uni chuvish fabrikasi pilla yetishtiriladigan joyda joylashadi.
Sinfda faoliyat

«Paxtadan ko‘ylakkacha»: guruhlar paxta → tola → ip → gazlama → kiyim zanjirini chizib, har bosqich uchun qayerda joylashishini yozadi.

Mashq
1
Yengil sanoatning to‘rtta tarmog‘ini ayting.
2
Paxta tozalash zavodi qayerda joylashadi va nima uchun?
3
Vagonga 50 t paxta sig‘sa va 4 t pilla sig‘sa, bitta vagonda paxta pilladan necha tonna ko‘p tashiladi?
4
Nima uchun tola emas, tayyor kiyim eksport qilish foydaliroq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIliq quti: ferment tajribasi uchun izolyatsiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →