ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Avtomobilsozlik va yog‘ochni qayta ishlash

Darslar 20–21 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
21

Yog‘ochni qayta ishlash sanoati

Darslik: 62–63-betlar
MaqsadYog‘ochni qayta ishlash sanoatining tarkibini, xomashyo muammosini va uni hal qilish yo‘llarini bilish.
Yangi so‘zlar
o‘rmon sanoati · forest industryselluloza · celluloseyog‘och xomashyosi · timber raw materialo‘rmon-kimyo · wood-chemical industry
Tushuntirish

O‘rmon sanoatining ikki qismi bor: daraxt kesib yog‘och tayyorlash va tayyor yog‘ochdan buyum va material olish. Yog‘ochsozlik qadimdan hunarmandchilik edi: arava, eshik, sandiq, beshik yasalgan; keyin undan mebel, duradgorlik buyumlari, gugurt va qog‘oz ishlab chiqarish rivojlandi. Yog‘ochni kimyoviy qayta ishlash esa tubdan o‘zgarish yasadi: undan spirt, moy, bo‘yoq olinadi. Selluloza — maydalangan va kimyoviy ishlangan yog‘och massasi, u qog‘oz va sun’iy tola uchun xomashyo. Qurilish, mashinasozlik, yengil sanoat va transport yog‘och mahsulotini ishlatadi, o‘z navbatida o‘rmon sanoati lok, bo‘yoq, kimyoviy moddalar va mashinalarni boshqa tarmoqlardan oladi. O‘zbekistonda tabiiy o‘rmonlar juda kam, shuning uchun yog‘ochning katta qismi chetdan keltiriladi. Bu muammoni yumshatish uchun terak kabi tez o‘suvchi daraxtlar o‘tqaziladi, har yili ko‘plab ko‘chat ekiladi, yog‘och chiqindilari qayta ishlanadi va tejamkorlik uchun selluloza-qog‘oz sanoati rivojlantiriladi: qamish, somon va g‘o‘zapoyadan ham selluloza olish mumkin. O‘rmon xo‘jaliklari, qo‘riqxonalar va milliy bog‘lar o‘rmonlarni asraydi. Sahroda saksovul o‘rmonlari qumni mustahkamlaydi.

Yog‘ochtayyorlashmebel,duradgorlikqog‘oz, gugurtspirt, moy,bo‘yoqYog‘ochni qaytaishlashO‘rmon sanoati
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sinfida ishlatilgan qog‘ozlar to‘planadi va qayta ishlashga topshiriladi: yangi qog‘oz ishlab chiqarishda daraxt kamroq kesiladi. Yog‘och xomashyosi tanqis joyda bu juda foydali.

Kim ishlatadi

Qog‘oz fabrikasi ishchisi qayta ishlangan xomashyoni tayyorlaydi, o‘rmonchi daraxt ekadi, duradgor yog‘ochni tejab ishlatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir hafta davomida bir tomoni toza qog‘ozlarni qoralama uchun ishlating va qancha varaq tejaganingizni sanang.

Namunalar
Mebel fabrikasi taxta va qoplama xomashyosini yog‘och arralash zavodidan oladi, laklarni esa kimyo sanoatidan.
Paxta g‘o‘zapoyasi yoki qamishdan selluloza olinsa, daraxt kesmasdan qog‘oz tayyorlash mumkin.
Sinfda faoliyat

«Daraxt kuni»: sinf maktab hovlisida kattalar rahbarligida ko‘chat o‘tqazish rejasini tuzadi va turlarni (terak, chinor, yong‘oq) tanlaydi.

Mashq
1
Selluloza nima va undan nima olinadi?
2
O‘zbekistonda yog‘och xomashyosi muammosi nimada?
3
Har bir sinfda 28 o‘quvchi ko‘chat o‘tqazsa va har biri 3 tadan o‘tqazsa, 4 sinf necha ko‘chat ekadi?
4
Nima uchun terak yog‘ochbop daraxt sifatida ekilmoqda?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot uchun yorug‘lik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →