ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Rangli metallurgiya va mashinasozlik

Darslar 18–19 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
19

Mashinasozlik va uning tarmoqlari

Darslik: 54–58-betlar
MaqsadMashinasozlik majmuasi tarmoqlarini, joylashtirish omillarini va asosiy markazlarini bilish.
Yangi so‘zlar
mashinasozlik · machine buildingqishloq xo‘jaligi mashinasozligi · agricultural machine buildingelektrotexnika · electrical engineeringehtiyot qismlar · spare parts
Tushuntirish

Mashinasozlik majmuasi iqtisodiyotning barcha sohalariga mashina va asbob-uskunalar, aholiga esa muzlatkich, televizor kabi buyumlar ishlab chiqaradi. U ustuvor majmua hisoblanadi, chunki mashinasiz hech bir tarmoq rivojlana olmaydi. Mashina minglab detaldan iborat, shuning uchun detallar yasash bo‘yicha ixtisoslashuv va korxonalar o‘rtasida kooperativlashuv keng tarqalgan; buning uchun qulay transport yo‘llari zarur. Mashinasozlik korxonalarini joylashtirishda transport magistrallari, malakali ishchilar va ilmiy-texnik mutaxassislar, iste’molchiga yaqinlik va metallurgiya bazasi hisobga olinadi. Mashinaning narxi unga ketgan metall narxidan yuzlab marta qimmat bo‘lishi mumkin, chunki murakkab dastgohlar va yuqori malakali mehnat kerak. O‘zbekistonda agrar xo‘jalik ehtiyoji bilan dastlab qishloq xo‘jaligi mashinasozligi (paxta terish mashinasi, seyalka, kultivator), irrigatsiya mashinasozligi (Andijon), traktor ishlab chiqarish va paxta tozalash uskunalari yuzaga keldi (Toshkent, Chirchiq, Samarqand). Keyinchalik elektrotexnika, radioelektronika, kimyo va to‘qimachilik mashinasozligi, neft-gaz jihozlari (Namangan), liftlar (Samarqand) paydo bo‘ldi. Hozir mashinasozlikning yarmigina agrosanoat majmuasiga xizmat qiladi.

Andijon: sug‘orish mashinalariNamangan: neft-gaz uskunalariSamarqand: liftlarToshkent, Chirchiq: traktor
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Velosiped zanjiri uzilganda ustaxonada ayni o‘lchamdagi yangi zanjir topib o‘rnatiladi, chunki detallar bir xil standartda tayyorlangan. Mashinasozlikda minglab detal turli korxonada yasalib, bir-biriga mos tushadi.

Kim ishlatadi

Mexanik detallarni almashtiradi, konstruktor chizma bo‘yicha qismlarni loyihalaydi, asbobsoz aniq o‘lchamli moslamalar yasaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Velosiped yoki o‘yinchoq (yoki uning rasmi) dagi turli detallarni sanab, har birining vazifasini bir so‘z bilan yozing.

Namunalar
Toshkent va Chirchiqdagi zavodlar paxta ekish va parvarish qilish uchun mashinalar chiqaradi: ular paxtachilik ehtiyojidan kelib chiqqan.
Avtomobil, lift yoki dastgoh zavodi ko‘p detalni boshqa korxonalardan oladi, shu sabab u transport yaxshi va ishchilar ko‘p bo‘lgan shaharda quriladi.
Sinfda faoliyat

«Detaldan mashinagacha»: guruhlar oddiy mashina (velosiped yoki traktor) uchun detal yetkazuvchilar ro‘yxatini tuzadi.

Mashq
1
Mashinasozlik nima uchun ustuvor majmua hisoblanadi?
2
Mashinasozlik zavodini joylashtirishda qanday omillar hisobga olinadi? Uchtasini ayting.
3
Zavod kuniga 14 ta mashina yig‘adi. 25 kunda nechta?
4
Traktor zavodi shina, oyna va akkumulyatorni boshqa korxonalardan oladi. Bu qanday aloqa va nima uchun u foydali?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMotor xavfsizlik qoidalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →