ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Sezgi organlari va ko‘z tuzilishi

Darslar 58–59 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
59

Ko‘rish analizatorlari

Darslik: 159–161-betlar
MaqsadKo‘z soqqasi va ko‘rish analizatorining tuzilishini tushuntiradi, ko‘z kasallik va shikastlarida xavfsizlik qoidalarini aytadi.
Yangi so‘zlar
shox parda · corneaqorachiq · pupilko‘z gavhari · lensto‘r parda · retina
Tushuntirish

Ko‘rish organi – ko‘z soqqasi va yordamchi qismlari: qovoqlar, kipriklar, ko‘z muskullari, yosh bezlari. Soqqa uch pardadan iborat: tashqi oqsil parda (oldida shaffof shox parda, qolgan qismi sklera), o‘rta tomirli parda (oldingi qismi rangli kamalak parda, uning markazida qorachiq) va ichki to‘r parda. Kamalak pardadagi muskullar qorachiq o‘lchamini o‘zgartiradi: yorug‘lik kuchli bo‘lsa torayadi, qorong‘ida kengayadi. Qorachiq orqasida ikki tomonlama qavariq tiniq gavhar bor, uni kiprikli tana muskullari qavariqligini o‘zgartiradi. Ko‘z ichi shishasimon tana bilan to‘ladi. To‘r pardada yorug‘likni sezuvchi retseptorlar bor: tayoqchalar (kuchsiz yorug‘likda ko‘rish) va kolbachalar (rangni ko‘rish va aniq ko‘rish). Sariq dog‘da kolbachalar eng ko‘p, ko‘r dog‘da retseptor yo‘q – shu yerdan ko‘rish nervi chiqadi. Tasvir to‘r pardada kichraygan va teskari hosil bo‘ladi; miya uni to‘g‘ri qiladi. Ko‘z shikastlansa: ko‘zni ishqalamang, tegmang, begona jismni o‘zingiz olishga urinmang; kimyoviy modda tushsa darhol 15 daqiqa oqar toza suv bilan yuving va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling; kuchli zarba yoki kirgan narsa bo‘lsa, ko‘zni bosmasdan toza mato bilan bo‘sh yoping va tezda shifokorga olib boring. Ko‘zni iflos qo‘l bilan ishqalamang, boshqaning sochig‘idan foydalanmang.

QismVazifasi
shox parda va gavharyorug‘likni sindiradi
qorachiqyorug‘lik kuchli – torayadi, qorong‘ida – kengayadi
tayoqchalarkuchsiz yorug‘likda ko‘rish
kolbachalarrang va aniq ko‘rish
ko‘r dog‘retseptor yo‘q; ko‘rish nervi chiqadi
123456

Nomni rasmdagi raqamga sudrang (yoki nomni, keyin raqamni bosing)

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shamolli kunda chang uchganda ko‘z o‘zi pirpiraydi va yoshlanadi, chang esa yuvilib ketadi. Qovoqlar, kipriklar va ko‘z yosh bezlari ko‘zning o‘z tozalash va himoya tizimi.

Kim ishlatadi

Ko‘z shifokori ko‘zni tekshiradi, payvandchi himoya niqobi kiyadi, velosipedchi himoya ko‘zoynagi taqadi.

Bugun sinab ko‘ring

Gaplashayotganingizda va kitobga tikilib o‘qiyotganingizda qanchalik tez-tez pirpiraganingizni ohista kuzating va farqni payqang.

Namunalar
Yorug‘ xonadan qorong‘i xonaga kirganda qorachiq asta kengayadi va ko‘rish tiklanadi.
!Diqqat!
Ko‘zga kimyoviy modda tushsa: darhol 15 daqiqa oqar toza suv bilan yuving, o‘qituvchini chaqiring va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
Maktab laboratoriyasida ko‘zga kimyoviy modda sachrasa, darhol 15 daqiqa oqar suv bilan yuvib, ustozni chaqiring va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
Sinfda faoliyat

Ko‘z sxemasi: shox parda, qorachiq, gavhar, shishasimon tana, to‘r parda, sariq va ko‘r dog‘, ko‘rish nervini belgilang. Qorachiq tajribasi (ixtiyoriy, kattalar yonida): oynada ko‘zga yorug‘ chiroq nurini tutmasdan, xonaning yorug‘ligini o‘zgartirib qorachiq kattaligini kuzating. Ko‘zga kuchli chiroq yoki lazer qaratmang.

Mashq
1
Ko‘z soqqasining uch pardasi qaysilar?
2
Tayoqcha va kolbachalar farqi?
3
Qorachiq nima uchun o‘lchamini o‘zgartiradi?
4
Ko‘zga kimyoviy modda tushsa nima qilinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘rgazma kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →