Oqsillar, karbonsuvlar va yog‘lar almashinuvi
Oqsillar ichakda aminokislotalargacha parchalanib so‘riladi, hujayralarda yangi oqsillar (qurilish materiali, fermentlar, gormonlarning ayrimlari) sintezlanadi. Aminokislotalarning bir qismini organizm o‘zi yasay olmaydi – ular almashtirib bo‘lmaydigan aminokislotalar, ovqat bilan olinishi shart; go‘sht, baliq, tuxum, sut mahsulotlarida hammasi bor, o‘simlik mahsulotlari (dukkaklilar, don) birgalikda yeyilganda ularni to‘ldiradi. Karbonsuvlar glyukozagacha parchalanib so‘riladi; glyukoza asosiy energiya manbai, ortig‘i jigar va muskullarda glikogen holida zaxiralanadi. Qondagi qand miqdorini insulin va glyukagon me’yorda tutadi; ular buzilsa, qandli diabet bo‘lishi mumkin, uni faqat shifokor aniqlaydi va davolaydi. Yog‘lar glitserin va yog‘ kislotalarigacha parchalanadi; ular energiya manbai (1 g yog‘ taxminan 9 kkal, 1 g oqsil yoki karbonsuv taxminan 4 kkal), hujayra membranasi qurilish materiali, issiqlikni saqlaydi va organlarni himoya qiladi; zaxira sifatida teri ostida to‘planadi. Ma’lum yog‘ kislotalari faqat ovqatdan olinadi, shuning uchun o‘simlik moyi va baliq ham kerak. Moddalar bir-biriga aylanishi mumkin, lekin oqsil yetishmasligini boshqa moddalar bilan to‘ldirib bo‘lmaydi.
«Likop» o‘yini: qog‘ozga likop chizib, uni oqsil, karbonsuv, sabzavot-meva va moy-yog‘ qismlariga bo‘ling va oilangiz odatiy taomini joylashtiring. Hech qanday kaloriya yoki vazn hisoblamang.