ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Hazm qilishning boshqarilishi, kasalliklar va 4-laboratoriya

Darslar 31–33 · 3 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
33

4-laboratoriya mashg‘uloti: So‘lak va oshqozon shirasining oziq moddalarga ta’sirini o‘rganish

Darslik: 94-bet
Maqsad4-laboratoriya mashg‘uloti: so‘lak fermenti kraxmalga ta’sirini o‘rganish tajribasini bayon qiladi.
Yangi so‘zlar
kraxmal · starchferment · enzymeyod eritmasi · iodine solutionharorat · temperature
Tushuntirish

Maqsad – so‘lak fermenti kraxmalni parchalashini va ferment ishi haroratga hamda muhitga bog‘liqligini ko‘rish. O‘qituvchi tayyorlagan to‘rtta probirka olinadi: hammasiga suyultirilgan kraxmal eritmasi quyiladi. 1-probirkaga so‘lak qo‘shilmaydi (nazorat), 2-probirkada so‘lak qo‘shiladi va sovuq (muzli) idishda saqlanadi, 3-probirkaga so‘lak va bir necha tomchi kuchsiz kislota qo‘shiladi, 4-probirkaga faqat so‘lak qo‘shilib, iliq (taxminan 37 °C) suvda saqlanadi. 20–30 daqiqadan so‘ng har bir probirkaga o‘qituvchi bir-ikki tomchi yod eritmasi tomizadi: kraxmal bor joyda ko‘k-binafsha rang paydo bo‘ladi. 1-, 2- va 3-probirkalarda ko‘k rang bo‘ladi (kraxmal parchalanmagan), 4-probirkada esa rang o‘zgarmaydi yoki kuchsiz (kraxmal parchalangan). Xulosa: so‘lak fermenti iliq haroratda va neytral muhitda faol; sovuqda va kislotada ishlamaydi. Xavfsizlik: faqat o‘qituvchi kislota, yod va suv hammomi bilan ishlaydi; o‘quvchi o‘z so‘lagini toza idishga beradi, boshqalarning so‘lagiga tegmaydi, eritmalarni og‘izga olmaydi; ishdan so‘ng qo‘lni sovun bilan yuvadi.

ProbirkaKraxmal +Yod bilan
1so‘laksiz (nazorat)ko‘k
2so‘lak, muzdako‘k
3so‘lak + kislotako‘k
4so‘lak, ≈ 37 °Co‘zgarmaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Issiq xonada qoldirilgan olma bo‘lagi salqin joydagisidan tezroq qorayadi: fermentlar boshqargan reaksiyalar iliqroqda tezroq ketadi (ma’lum chegaragacha). Tanadagi fermentlar ham o‘zlariga mos sharoitda ishlaydi.

Kim ishlatadi

Kimyogar yangi ferment sinaydi, oziq-ovqat texnologi ferment yordamida mahsulot tayyorlaydi, shifokor tahlil natijalarini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga adolatli tajriba rejasini yozing: bir qoshiq shakar sovuq suvda va xona haroratidagi suvda qancha tezlikda erishini taqqoslash uchun nimani bir xil tutasiz, nimani o‘zgartirasiz? Tajriba o‘tkazmang, faqat reja yozing.

Namunalar
Nazorat probirkasida so‘lak yo‘q – shuning uchun kraxmal saqlanib qoladi va yod ko‘k beradi.
!Diqqat!
Kislota, yod va suv hammomi bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi; eritmalarni og‘izga olmang.
Muzda ferment sekin ishlaydi, kislotada esa ish faoliyati to‘xtaydi: kraxmal saqlanadi.
Sinfda faoliyat

Natijalar jadvali: probirka – shart – yod bilan rang – xulosa. Har bir qatorda kraxmal bor yoki yo‘qligini yozing. Nima uchun faqat 4-probirkada rang yo‘qolganini tushuntiring.

Mashq
1
Yod eritmasi kraxmalni qanday rangga bo‘yaydi?
2
Nazorat probirkasi nima uchun kerak?
3
Qaysi probirkada kraxmal parchalandi va nima uchun?
4
Nima uchun ferment sovuqda va kislotada ishlamaydi? Tana harorati bilan bog‘lang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIliq quti: ferment tajribasi uchun izolyatsiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →