ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Hazm qilishning boshqarilishi, kasalliklar va 4-laboratoriya

Darslar 31–33 · 3 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
32

Oshqozon-ichak kasalliklari va ularning oldini olish

Darslik: 90–93-betlar
MaqsadOshqozon-ichak kasalliklari, ovqatdan zaharlanish, parazitlar va ularning oldini olishni hamda xavfsiz birinchi yordamni tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
gastrit · gastritisichak infeksiyasi · intestinal infectionparazit chuvalchang · parasitic wormsuvsizlanish · dehydration
Tushuntirish

Hazm organlari kasalliklari – oshqozon va ichak shilliq qavatining yallig‘lanishi (gastrit, enterit), yuqumli kasalliklar (ichburug‘, ichterlama, vabo, gepatit A) va parazit chuvalchanglar bilan zararlanish. Ular ko‘pincha iflos qo‘l, ifloslangan suv, yuvilmagan meva-sabzavot, yaxshi pishmagan go‘sht va pashshalar orqali yuqadi. Oldini olish: ovqatdan oldin va hojatxonadan keyin qo‘lni sovun bilan yuvish; toza yoki qaynatilgan suv ichish; meva-sabzavotni yaxshi yuvish; go‘shtni yaxshi pishirish; oziqni yopiq saqlash va muddati o‘tganini yemaslik. Ovqatdan zaharlanish belgilari: qorin og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, qusish, ich ketishi. Muhim: qusishni sun’iy chaqirmang, o‘zboshimchalik bilan antibiotik yoki boshqa dori ichmang. Kattalarga darhol ayting, oz-ozdan suyuqlik (suv) ichib, dam oling; qon aralash ich ketsa, qusish to‘xtamasa, yuqori harorat, kuchli holsizlik yoki suvsizlanish belgilari bo‘lsa – 103 yoki shifokor. Antibiotiklarni faqat shifokor belgilaydi. Spirtli ichimlik va chekish oshqozon-ichak, jigarga zarar qiladi, ular o‘spirinlar uchun mutlaqo mos emas. Sut-qatiq, sabzavot va meva ichak mikroflorasi uchun foydali.

Kasallik guruhiMisollar
yallig‘lanishgastrit, enterit
yuqumliichburug‘, ichterlama, vabo, gepatit A
parazitlarchuvalchanglar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ochiq havoda o‘tkaziladigan kun oldidan sinf ovqatni yopiq idishda, soya joydagi sumkada olib boradi, chunki issiq ovqatda mikroblar tez ko‘payadi. Oddiy saqlash qoidasi ichak yuqumli kasalliklaridan saqlaydi.

Kim ishlatadi

Sanitariya nazoratchisi oziq-ovqat joylarini tekshiradi, suv ta’minoti xodimi suv tozaligini kuzatadi, oshpaz ovqatni to‘g‘ri saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uydagi biror oziq-ovqat qadog‘idagi saqlash yozuviga qarang (bo‘lmasa, ovqat qanday yopib saqlanishini kuzating) va bu qoida qanday xavfni kamaytirishini ayting.

Namunalar
Ko‘chada yuvilmagan meva yeyish o‘rniga: avval toza suvda yuvish va qo‘lni sovunlash.
!Diqqat!
Qayta-qayta qusish va ich ketishida kattalar bolani darhol shifokorga olib boradi – bola tez suvsizlanadi.
Bolada qayta-qayta qusish va ich ketishi bo‘lsa, kattalar darhol shifokorga olib boradi: bola tez suvsizlanishi mumkin.
Sinfda faoliyat

Qo‘lni to‘g‘ri yuvish mashqi: sovun bilan 20 soniya (kaft, barmoq orasi, tirnoq atrofi). 20 soniyani qo‘shiq yoki sanash bilan o‘lchang. Jamoa bo‘lib «qo‘l yuvish plakati» tayyorlang.

Mashq
1
Oshqozon-ichak infeksiyalari qanday yuqadi?
2
Ovqatdan zaharlanganda qanday harakat qilinmaydi?
3
Qachon 103 yoki shifokorga murojaat qilish kerak?
4
Nima uchun antibiotiklarni faqat shifokor belgilaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIliq quti: ferment tajribasi uchun izolyatsiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →