ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qon ketganda birinchi yordam, 2-laboratoriya

Darslar 23–24 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
24

2-laboratoriya mashg‘uloti: Jismoniy mashqlarning yurak-qon tomirlar sistemasiga ta’siri

Darslik: 69-bet
MaqsadJismoniy mashqning yurak-qon tomir sistemasiga ta’sirini aniqlash bo‘yicha 2-laboratoriya mashg‘ulotini bayon qiladi.
Yangi so‘zlar
tinch holat · restpuls tezligi · pulse ratetiklanish · recoverymashq · exercise
Tushuntirish

Maqsad – jismoniy yuklama puls tezligiga qanday ta’sir qilishini kuzatish. Ish tartibi o‘qituvchi nazoratida: o‘quvchi 5 daqiqa tinch o‘tirib, 1 daqiqa pulsini sanaydi (tinch holat natijasi). Keyin yengil mashq bajaradi (masalan, joyida 15–20 ta o‘tirib-turish yoki joyida yengil yurish; sog‘lig‘iga shubhasi bo‘lgan o‘quvchi qatnashmaydi, bosh aylansa yoki og‘riq bo‘lsa, to‘xtaydi). Mashqdan so‘ng darhol pulsni yana sanaydi, so‘ng har daqiqada tiklanguncha. Natijalar jadvalga yoziladi: tinch holat, mashqdan keyin, 1, 2, 3 daqiqadan keyin. Odatda puls tezlashadi va dam olgandan so‘ng tinch holatga qaytadi. Xulosa: yuklama ortganda yurak tezroq ishlab, muskullarga ko‘proq qon va kislorod yetkazadi; mashq qilgan odamda puls tezroq tiklanadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki o‘quvchi maktab hovlisida qaysi yo‘l tezroq ekanini bahslashadi. Ular ikkala yo‘ldan bir xil qadam bilan yurib, har birini soat bilan o‘lchaydi va natijalarni jadvalga yozadi. Laboratoriya ishida ham xuddi shunday adolatli taqqoslash qoidalari ishlaydi.

Kim ishlatadi

Sport olimi mashq natijalarini adolatli shartlarda taqqoslaydi, muhandis yangi mahsulotni bir xil sharoitda sinaydi, laborant o‘lchovlarni jadvalga yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Tanish qisqa ishni (masalan, partangizni tartibga keltirishni) uch marta bajarib, har gal qancha vaqt ketganini jadvalga yozing va nega farq qilganini o‘ylang.

Namunalar
0501001507210478tinchmashqdan so‘ng2 daq. keyinpuls, 1 daqiqada
Natija: tinch 72, mashqdan so‘ng 104, 2 daqiqadan so‘ng 78 – puls tiklanmoqda.
!Diqqat!
Sog‘lig‘ingizga shubha bo‘lsa, mashqda qatnashmang; bosh aylansa yoki og‘risa – darhol to‘xtang.
Natijalar odamlar orasida farq qiladi; boshqalar bilan raqobatlashish yoki «yaxshi/yomon» deb baholash noto‘g‘ri.
Sinfda faoliyat

Jadvalga o‘z natijalaringizni yozib, chiziqli grafik chizing (vaqt – puls). Grafikda qaysi nuqta eng baland va qachon tinch holatga qaytganini belgilang.

Mashq
1
Mashqdan keyin puls nega tezlashadi?
2
Pulsni qanday sanash kerak?
3
Tajribada qanday xavfsizlik qoidalariga amal qilinadi?
4
Nima uchun mashq qiladigan odamning pulsi dam olgandan so‘ng tezroq tiklanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot-yordamchi: ikki ko‘z, bitta batareyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →