☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qon ketganda birinchi yordam, 2-laboratoriya

Darslar 23–24 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
24

2-laboratoriya mashg‘uloti: Jismoniy mashqlarning yurak-qon tomirlar sistemasiga ta’siri

Darslik: 69-bet
MaqsadJismoniy mashqning yurak-qon tomir sistemasiga ta’sirini aniqlash bo‘yicha 2-laboratoriya mashg‘ulotini bayon qiladi.
Yangi so‘zlar
tinch holat · restpuls tezligi · pulse ratetiklanish · recoverymashq · exercise
Tushuntirish

Maqsad – jismoniy yuklama puls tezligiga qanday ta’sir qilishini kuzatish. Ish tartibi o‘qituvchi nazoratida: o‘quvchi 5 daqiqa tinch o‘tirib, 1 daqiqa pulsini sanaydi (tinch holat natijasi). Keyin yengil mashq bajaradi (masalan, joyida 15–20 ta o‘tirib-turish yoki joyida yengil yurish; sog‘lig‘iga shubhasi bo‘lgan o‘quvchi qatnashmaydi, bosh aylansa yoki og‘riq bo‘lsa, to‘xtaydi). Mashqdan so‘ng darhol pulsni yana sanaydi, so‘ng har daqiqada tiklanguncha. Natijalar jadvalga yoziladi: tinch holat, mashqdan keyin, 1, 2, 3 daqiqadan keyin. Odatda puls tezlashadi va dam olgandan so‘ng tinch holatga qaytadi. Xulosa: yuklama ortganda yurak tezroq ishlab, muskullarga ko‘proq qon va kislorod yetkazadi; mashq qilgan odamda puls tezroq tiklanadi.

Namunalar
Natija: tinch 72, mashqdan so‘ng 104, 2 daqiqadan so‘ng 78 – puls tiklanmoqda.
Natijalar odamlar orasida farq qiladi; boshqalar bilan raqobatlashish yoki «yaxshi/yomon» deb baholash noto‘g‘ri.
Sinfda faoliyat

Jadvalga o‘z natijalaringizni yozib, chiziqli grafik chizing (vaqt – puls). Grafikda qaysi nuqta eng baland va qachon tinch holatga qaytganini belgilang.

Mashq
1
Mashqdan keyin puls nega tezlashadi?
2
Pulsni qanday sanash kerak?
3
Tajribada qanday xavfsizlik qoidalariga amal qilinadi?
4
Nima uchun mashq qiladigan odamning pulsi dam olgandan so‘ng tezroq tiklanadi?