ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Bikvadrat tenglama. Kvadrat tenglamaga keltiriladigan tenglamalar

Darslar 27 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
27

Bikvadrat tenglama. Kvadrat tenglamaga keltiriladigan tenglamalar

Darslik: 156–162-betlar
MaqsadBikvadrat tenglamani yangi o‘zgaruvchi kiritib yechish; kasr tenglamalarni kvadrat tenglamaga keltirib yechish va ildizlarni tekshirish.
Yangi so‘zlar
bikvadrat tenglama · biquadratic equationyangi o‘zgaruvchi · new variablekasr tenglama · fractional equationbegona ildiz · extraneous root
Tushuntirish

ax⁴ + bx² + c = 0 (a ≠ 0) ko‘rinishdagi tenglama bikvadrat tenglama deyiladi. Uni x² = t almashtirish bilan at² + bt + c = 0 kvadrat tenglamaga keltiramiz. t₁ va t₂ topilgach, x² = t₁ va x² = t₂ tenglamalarni yechamiz: t > 0 bo‘lsa x = ±√t, t = 0 bo‘lsa x = 0, t < 0 bo‘lsa haqiqiy ildiz yo‘q. Kasrli tenglamada ikkala qismni umumiy maxrajga ko‘paytirib butun tenglama hosil qilamiz; bunda maxraj nolga aylanadigan qiymatlar begona ildiz bo‘ladi, shuning uchun topilgan ildizlarni maxrajga qo‘yib tekshirish kerak.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Elektron jadvalda x/(x − 2) formulasi x = 2 da nolga bo‘lish xatosini beradi. Kasrli tenglamada ildizni tekshirish ham xuddi shu uchun kerak: maxrajni nolga aylantiradigan ildiz javob bo‘la olmaydi.

Kim ishlatadi

Elektron jadval foydalanuvchisi nolga bo‘lishdan qochadi, hisobchi formulalardagi xatolarni topadi, nazoratchi natija mantiqqa to‘g‘ri kelishini tekshiradi. Mavzu har bir javobni tekshirish odatini shakllantiradi.

Bugun sinab ko‘ring

5/(x − 4) kasrida qaysi qiymatdan qochish kerakligini yozing. So‘ng uni x = 5 va x = 4,5 da hisoblab, ma’nosi bormi-yo‘qligini ko‘ring.

Namunalar
xy−4−3−2−11234−18−12−66120y = x⁴ − 10x² + 9
x⁴ - 10x² + 9 = 0: x² = t, t² - 10t + 9 = 0, t₁ = 1, t₂ = 9. x² = 1 → x = ±1; x² = 9 → x = ±3. Javob: ±1, ±3.
1/(x - 1) + 2/(x + 1) = 1: (x + 1) + 2(x - 1) = x² - 1, x² - 3x = 0, x = 0 yoki x = 3. x ≠ ±1, ikkala ildiz ham mos.
Sinfda faoliyat

«Almashtirish ustaxonasi»: guruhlar bikvadrat tenglamani t = x² bilan yechadi, so‘ng barcha ildizlarni dastlabki tenglamaga qo‘yib tekshiradi.

Mashq
1
x⁴ - 5x² + 4 = 0 tenglamani yeching.
2
x⁴ + 3x² + 2 = 0 tenglamani yeching.
3
x²/(x - 2) = 4/(x - 2) tenglamani yeching.
4
Nima uchun kasr tenglamada ildizlarni tekshirish shart?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahor guli magnitiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →