ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Tengsizliklarni qo‘shish va ko‘paytirish

Darslar 14 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
14

Tengsizliklarni qo‘shish va ko‘paytirish

Darslik: 75–79-betlar
MaqsadBir xil ishorali tengsizliklarni hadlab qo‘shish va ko‘paytirishni bilish; ifoda qiymatini baholashda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
hadlab qo‘shish · term-by-term additionhadlab ko‘paytirish · term-by-term multiplicationbaholash · estimatingqo‘sh tengsizlik · double inequality
Tushuntirish

Bir xil ishorali tengsizliklarni hadlab qo‘shish mumkin: a > b va c > d bo‘lsa, a + c > b + d. Isboti: (a + c) - (b + d) = (a - b) + (c - d) musbat sonlar yig‘indisi. Chap va o‘ng qismlari musbat bo‘lgan bir xil ishorali tengsizliklarni hadlab ko‘paytirish ham mumkin: a > b > 0 va c > d > 0 bo‘lsa, ac > bd. Musbat bo‘lmagan sonlar bilan bu xossa buzilishi mumkin. Bu qoidalar yordamida yig‘indi, ko‘paytma, perimetr va yuzni baholaymiz. Ayirmani baholash uchun avval tengsizlikni -1 ga ko‘paytirib, so‘ng qo‘shamiz.

ShartNatija
a > b, c > da + c > b + d
a > b > 0, c > d > 0ac > bd
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Haydovchi bir yo‘lni 40 dan 50 km/soatgacha tezlikda va 2 dan 3 soatgacha vaqtda bosib o‘tadi. Hadlab ko‘paytirib: 40 · 2 < masofa < 50 · 3, ya’ni masofa 80 km dan katta va 150 km dan kichik.

Kim ishlatadi

Quruvchi material miqdorining eng kam va eng ko‘p chegarasini baholaydi, sayohat rejalashtiruvchisi yo‘lning eng qisqa va eng uzoq davomiyligini topadi, fermer hosilni oraliq sifatida baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab binosida nechta deraza borligini baholang: qavatlar soni va har qavatdagi derazalar sonining pastki va yuqori chegarasini yozib, chegaralarni ko‘paytiring. Sinf derazasidan yoki rasmdan sanash kifoya.

Namunalar
2 < x < 3 va 4 < y < 5 bo‘lsa: 6 < x + y < 8 va 8 < xy < 15 (hamma sonlar musbat). -5 < -y < -4 dan -3 < x - y < -1.
4 < a < 52 < b < 3
To‘g‘ri to‘rtburchak tomonlari 4 < a < 5 va 2 < b < 3 bo‘lsa, perimetr P = 2(a + b): 6 < a + b < 8, demak 12 < P < 16; yuz S = ab: 8 < S < 15.
Sinfda faoliyat

«Baho beruvchi»: har bir juftlik qutining o‘lchamlarini yaxlit chegaralar bilan beradi (masalan, 20 < a < 21), boshqa juftlik hajm va yuzni baholaydi.

Mashq
1
2 < a < 3 va 1 < b < 2 bo‘lsa, a + b ni baholang.
2
Shu shartda ab ni baholang.
3
5 < x < 7 bo‘lsa, 2x - 1 ni baholang.
4
Nima uchun manfiy sonlarni hadlab ko‘paytirib bo‘lmaydi? Misol keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQoshiqli plafon: kutubxona burchagi uchun LED chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →