ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Algebraik kasrlarni qo‘shish va ayirish

Darslar 5 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
5

Algebraik kasrlarni qo‘shish va ayirish

Darslik: 22–26-betlar
MaqsadMaxrajlari bir xil va har xil algebraik kasrlarni qo‘shish va ayirish; natijani qisqartirish.
Yangi so‘zlar
kasrlarni qo‘shish · adding fractionskasrlarni ayirish · subtracting fractionsumumiy maxraj · common denominatornatijani qisqartirish · reducing the result
Tushuntirish

Maxrajlari bir xil kasrlar qo‘shilganda suratlar qo‘shiladi, maxraj o‘zgarishsiz qoladi: a/c + b/c = (a + b)/c. Ayirishda ham shunday: a/c - b/c = (a - b)/c, bunda ayriluvchining suratini qavsga olish kerak, aks holda ishoralar xato bo‘ladi. Maxrajlari har xil bo‘lsa, avval kasrlarni umumiy maxrajga keltiramiz, so‘ng suratlarni qo‘shamiz yoki ayiramiz. Oxirida surat va maxrajni ko‘paytuvchilarga ajratib, hosil bo‘lgan kasrni qisqartirishga harakat qilamiz. Maxrajlarni qo‘shib bo‘lmaydi: 1/a + 1/b ≠ 2/(a + b).

ƒFormula
a/c ± b/c = (a ± b)/c
Maxrajlar bir xil bo‘lsa suratlar qo‘shiladi yoki ayriladi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki o‘quvchi bitta devor gazetasini bezaydi: biri uni yolg‘iz 3 soatda, ikkinchisi 6 soatda tayyorlaydi. Birgalikda bir soatda 1/3 + 1/6 = 3/6 = 1/2 qismini bajaradi, demak ish 2 soat davom etadi.

Kim ishlatadi

Jamoa rahbari ishni kim qancha bajarishini rejalashtiradi, ishlab chiqarish nazoratchisi ikki dastgohning birgalikdagi unumdorligini hisoblaydi, fizikada ham parallel ulangan simlarning umumiy qarshiligi shunga o‘xshash kasrlar yig‘indisi bilan topiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki kishi bir xil qog‘oz to‘plamini yolg‘iz o‘zi 10 va 15 daqiqada tartiblaydi. Birgalikda necha daqiqa ketishini 1/10 + 1/15 orqali qog‘ozda hisoblang.

Namunalar
a/(a - b) - b/(a - b) = (a - b)/(a - b) = 1, bunda a ≠ b.
2/(x + 1) + 3/(x - 1) = (2(x - 1) + 3(x + 1))/((x + 1)(x - 1)) = (2x - 2 + 3x + 3)/(x² - 1) = (5x + 1)/(x² - 1).
Sinfda faoliyat

«Kasr estafetasi»: jamoadagi birinchi o‘quvchi ikki kasrni umumiy maxrajga keltiradi, ikkinchisi qo‘shadi, uchinchisi qisqartiradi, to‘rtinchisi son qo‘yib tekshiradi.

Mashq
1
3/(2a) + 5/(2a) ni hisoblang.
2
1/x - 1/y ni bitta kasr ko‘rinishida yozing.
3
2/(x + 1) + 3/(x - 1) ning qiymatini x = 3 da toping.
4
a = b = 1 bo‘lsa, 1/a + 1/b va 2/(a + b) qiymatlari qanday? Bundan nima kelib chiqadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun chaqmoq o‘lchagichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →