ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Kvadrat tenglamalar yordamida masalalar yechish

Darslar 28 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
28

Kvadrat tenglamalar yordamida masalalar yechish

Darslik: 163–166-betlar
MaqsadMasala shartini kvadrat tenglama ko‘rinishida yozish, uni yechish va ildizlarni masala shartiga tekshirish.
Yangi so‘zlar
noma’lumni belgilash · choosing the unknowntenglama tuzish · forming an equationshartga mos ildiz · root that fits the conditionjavobni tekshirish · checking the answer
Tushuntirish

Masalani kvadrat tenglama yordamida yechish to‘rt bosqichdan iborat. Birinchi: noma’lum miqdor x harfi bilan belgilanadi va qolgan miqdorlar x orqali ifodalanadi. Ikkinchi: masala shartiga ko‘ra tenglama tuziladi (yuz, perimetr, tezlik, vaqt, sonlarning yig‘indisi va ko‘paytmasi kabi munosabatlardan). Uchinchi: hosil bo‘lgan kvadrat tenglama yechiladi. To‘rtinchi: topilgan ildizlar masala shartiga tekshiriladi — uzunlik, vaqt, tezlik musbat, odamlar yoki narsalar soni natural son bo‘lishi kerak, shuning uchun ba’zan bitta ildiz masalaga mos kelmaydi va tashlab yuboriladi. Javob birliklari bilan yoziladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

20 cm ga 30 cm rasmga hamma tomondan bir xil kenglikdagi ramka qo‘yiladi, tashqi yuz 936 cm². (20 + 2x)(30 + 2x) = 936 dan x² + 25x − 84 = 0, x = 3 cm; x = −28 uzunlik bo‘la olmaydi.

Kim ishlatadi

Duradgor ramka o‘lchamini hisoblaydi, dehqon ekin maydoni chegarasini belgilaydi, grafik dizayner varaq chetlarini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Eni x, uzunligi x + 6 bo‘lgan to‘rtburchak uchun yuzni o‘zingiz tanlang. Tenglama tuzib, ikki ildizni toping va nega biri masalaga to‘g‘ri kelmasligini tushuntiring.

Namunalar
x + 3x
To‘g‘ri to‘rtburchakning uzunligi eniga qaraganda 3 cm ko‘p, yuzi 40 cm². Eni x cm: x(x + 3) = 40, x² + 3x - 40 = 0, (x + 8)(x - 5) = 0. x = -8 mos emas, x = 5. Eni 5 cm, uzunligi 8 cm.
Velosipedchi 30 km yo‘lni v km/h tezlik bilan bosdi. Tezligi 5 km/h ko‘p bo‘lsa, 1 soat kam sarflar edi: 30/v - 30/(v + 5) = 1, v² + 5v - 150 = 0, (v + 15)(v - 10) = 0, v = 10 km/h. Tekshirish: 30 : 10 = 3 soat, 30 : 15 = 2 soat.
Sinfda faoliyat

«Masala laboratoriyasi»: guruhlar o‘z hayotiy masalasini (yuz, yo‘l, sonlar) tuzadi, boshqa guruh uni tenglama bilan yechadi va ildizlarni shartga tekshiradi.

Mashq
1
Ikki ketma-ket natural sonning ko‘paytmasi 56. Shu sonlarni toping.
2
To‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri 26 cm, yuzi 40 cm². Tomonlarini toping.
3
To‘g‘ri burchakli uchburchakning katetlari 7 ga farq qiladi, gipotenuzasi 13. Katetlarini toping.
4
Nima uchun masalada manfiy ildiz ko‘pincha tashlab yuboriladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaqdimot mashqi: 6 daqiqaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →