ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Algebraik ifodalar

Darslar 2 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
2

Algebraik ifodalar

Darslik: 7–11-betlar
MaqsadAlgebraik ifoda, uning son qiymati va butun ifoda tushunchalarini bilish; butun ifodani standart ko‘phadga keltirish.
Yangi so‘zlar
algebraik ifoda · algebraic expressionifodaning son qiymati · numerical value of an expressionbutun ifoda · integral expressionstandart ko‘phad · standard polynomial
Tushuntirish

Sonlar va harflardan amal belgilari yordamida tuzilgan yozuv algebraik ifoda deyiladi. Harflar o‘rniga sonlar qo‘yib, ko‘rsatilgan amallarni bajarsak, ifodaning son qiymati hosil bo‘ladi. Masalan, 3a + 2b - 7 ifodada a = 2, b = 3 bo‘lsa, qiymat 3 · 2 + 2 · 3 - 7 = 5 ga teng. Faqat qo‘shish, ayirish va ko‘paytirish amallari bilan bog‘langan ko‘phadlardan tuzilgan ifoda butun ifoda deyiladi. Har qanday butun ifodani qavslarni ochib, o‘xshash hadlarni ixchamlab, standart ko‘rinishdagi ko‘phadga keltirish mumkin. Algebraik ifodalar masalaning shartini matematika tiliga o‘tkazishga yordam beradi: harf istalgan sonni bildiradi.

≡Butun ifoda
Butun ifoda: faqat qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish (harfga bo‘lish yo‘q)
Masalan: 3a² − 2ab + 5. Kasr ifoda: 1/a
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf sayohat uchun mikroavtobus ijaraga oladi: qat’iy to‘lov 40 000 so‘m, har bir o‘quvchi uchun yana 5 000 so‘m. Umumiy xarajat 40 000 + 5 000 · n ifodasi bilan yoziladi; n = 20 bo‘lsa, 40 000 + 100 000 = 140 000 so‘m.

Kim ishlatadi

Hisobchi xarajat formulasini tuzadi, tadbirkor turli hajmdagi buyurtmalar narxini tez hisoblaydi, sayohat tashkilotchisi esa istalgan o‘quvchilar soni uchun umumiy xarajatni topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Taksi uchun qoida o‘ylab toping: qat’iy to‘lov va har kilometr uchun to‘lov. Uni harfli ifoda qilib yozing va o‘zingiz tanlagan uchta masofa uchun qiymatini hisoblang.

Namunalar
2x² - 3x + 4 ifodaning x = -1 dagi qiymati: 2 · (-1)² - 3 · (-1) + 4 = 2 + 3 + 4 = 9.
Butun ifodani standart ko‘phadga keltiramiz: (a + 2b)(a - b) - a(a + b) = a² + ab - 2b² - a² - ab = -2b².
Sinfda faoliyat

«Sirli son»: o‘quvchi son o‘ylaydi va ustoz aytgan amallarni bajaradi (2 ga ko‘paytir, 8 ni qo‘sh, 2 ga bo‘l, o‘ylangan sonni ayir). Hamma 4 chiqishini sinfda harfdan foydalanib isbotlashadi.

Mashq
1
3a - 2b ifodaning qiymatini a = 4, b = 5 da toping.
2
Kichigi n ga teng bo‘lgan ikkita ketma-ket natural sonning yig‘indisini ifoda ko‘rinishida yozing va soddalashtiring.
3
Daftarning narxi 3000 so‘m, qalamniki 1500 so‘m. d ta daftar va q ta qalamning narxi p = 3000d + 1500q. d = 5, q = 4 da p ni toping.
4
Nima uchun 2(a + 3) - 2a ifodaning qiymati a ga bog‘liq emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuticha byudjetiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →