ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Tengsizliklar sistemalari. Sonli oraliqlar

Darslar 17 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
17

Bir noma’lumli tengsizliklar sistemalari. Sonli oraliqlar

Darslik: 94–104-betlar
MaqsadBir noma’lumli tengsizliklar sistemasini yechish va yechimni sonli oraliq (kesma, interval, yariminterval, nur) ko‘rinishida yozish.
Yangi so‘zlar
tengsizliklar sistemasi · system of inequalitiesqo‘sh tengsizlik · double inequalitykesma va interval · segment and intervalnur · ray
Tushuntirish

Bitta noma’lumli bir necha tengsizlik birgalikda qaralsa, tengsizliklar sistemasi hosil bo‘ladi. Sistemaning yechimi — noma’lumning barcha tengsizliklarni bir vaqtda to‘g‘ri qiladigan qiymati. Shuning uchun har bir tengsizlik alohida yechiladi, so‘ng yechimlarning umumiy qismi son o‘qida topiladi. a < x < b tengsizlikni qanoatlantiruvchi sonlar to‘plami (a; b) interval, a ≤ x ≤ b esa [a; b] kesma deyiladi; a ≤ x < b va a < x ≤ b yarimintervallar [a; b) va (a; b] bilan yoziladi. x > a, x ≥ a, x < a, x ≤ a to‘plamlari nurlar: (a; +∞), [a; +∞), (-∞; a), (-∞; a]. Kvadrat qavs chegara songa kiradi, doira qavs kirmaydi. Umumiy qism bo‘lmasa, sistema yechimga ega emas.

YozuvNomiBelgisi
a < x < binterval(a; b)
a ≤ x ≤ bkesma[a; b]
a ≤ x < byarim interval[a; b)
x > anur(a; +∞)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab musobaqasida ishtirok etish uchun yosh kamida 12 va 15 dan kichik bo‘lishi kerak: x ≥ 12 va x < 15. Umumiy qism yarim oraliq [12; 15) bo‘ladi, ya’ni 12, 13, 14 yoshlilar qatnashadi.

Kim ishlatadi

Musobaqa hakami yosh guruhlarini belgilaydi, chipta kassasi 7 yoshdan 12 yoshgacha bolalar uchun alohida tartib qo‘llaydi, ma’lumotlar tahlilchisi qiymatlarni oraliq bo‘yicha saralaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir kitobni 15 daqiqada 5 dan kam bo‘lmagan, 10 dan ko‘p bo‘lmagan bet o‘qiydigan odamni tasavvur qiling. Betlar sonini oraliq ko‘rinishida yozing: qaysi qavslar kerak?

Namunalar
−5−4−3−2−10123456
{2x > -6, 3x < 12}: x > -3 va x < 4, umumiy qism -3 < x < 4, ya’ni (-3; 4) interval.
−101234567
{x > 4, x < 1}: umumiy nuqta yo‘q — yechim yo‘q. {x ≥ 1, x < 5}: yechim [1; 5) yariminterval.
Sinfda faoliyat

«Son o‘qida soya»: ikki o‘quvchi har biri bitta tengsizlik yechimini son o‘qida turli rangda bo‘yaydi; ikkala rang qoplagan joy — sistema yechimi.

Mashq
1
-1 ≤ x < 4 to‘plamni oraliq belgisi bilan yozing.
2
{x + 2 > 0, 3 - x ≥ 1} sistemani yeching.
3
-2 < x ≤ 2 tengsizlikning butun yechimlari nechta?
4
Nima uchun sistema yechimi tengsizliklar yechimlarining umumiy qismi bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKoridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →