Darslar 21–22 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
21
Sonlarni yaxlitlash
Darslik: 117–118-betlar
MaqsadSonlarni berilgan xonagacha yaxlitlash qoidasini bilish va yaxlitlash xatoligini topish.
Yangi so‘zlar
yaxlitlash · roundingkami bilan yaxlitlash · rounding downortig‘i bilan yaxlitlash · rounding uptushirib qoldiriladigan raqam · dropped digit
Tushuntirish
Taqribiy qiymatlar ko‘pincha sonlarni yaxlitlash bilan hosil qilinadi. Berilgan xonagacha yaxlitlashda keyingi raqamlar tushirib qoldiriladi. Yaxlitlash qoidasi: tushirib qoldiriladigan birinchi raqam 5 dan kichik bo‘lsa, oxirgi saqlanadigan raqam o‘zgarmaydi (kami bilan yaxlitlash); tushirib qoldiriladigan birinchi raqam 5 ga teng yoki undan katta bo‘lsa, oxirgi saqlanadigan raqam bittaga orttiriladi (ortig‘i bilan yaxlitlash). Taqribiy tenglik ≈ belgisi bilan yoziladi. Shu qoida yaxlitlashning absolut xatoligini eng kichik qiladi. Butun sonlarda tushib qolgan xonalar o‘rniga nollar yoziladi.
Namunalar
7,3482 ni yuzdan birgacha yaxlitlaymiz: tushiriladigan birinchi raqam 8 ≥ 5, shuning uchun 7,35. Xatolik |7,3482 - 7,35| = 0,0018. O‘ndan birgacha: 7,3 (tushiriladigan raqam 4 < 5).
14 600 ni mingliklargacha: tushiriladigan birinchi raqam 6 ≥ 5, demak 15 000. 28 450 ni mingliklargacha: raqam 4 < 5, demak 28 000.
Sinfda faoliyat
«Yaxlitlash estafetasi»: o‘quvchilar ketma-ket olingan sonni o‘ndan bir, yuzdan bir, butun xonagacha yaxlitlaydi va har bir bosqichda xatolikni yozadi.
Mashq
1
5,764 ni o‘ndan birgacha yaxlitlang.
5,8
2
0,0346 ni yuzdan birgacha yaxlitlang.
0,03
3
73 512 ni mingliklargacha yaxlitlang.
74 000
4
Nima uchun tushiriladigan raqam 5 bo‘lsa, ortig‘i bilan yaxlitlanadi?
Kelishuv bo‘yicha: 5 raqami oraliqning o‘rtasida, ortig‘i bilan yaxlitlash qoidasi hammaga bir xil javob beradi.