Sonlarni yaxlitlash
Taqribiy qiymatlar ko‘pincha sonlarni yaxlitlash bilan hosil qilinadi. Berilgan xonagacha yaxlitlashda keyingi raqamlar tushirib qoldiriladi. Yaxlitlash qoidasi: tushirib qoldiriladigan birinchi raqam 5 dan kichik bo‘lsa, oxirgi saqlanadigan raqam o‘zgarmaydi (kami bilan yaxlitlash); tushirib qoldiriladigan birinchi raqam 5 ga teng yoki undan katta bo‘lsa, oxirgi saqlanadigan raqam bittaga orttiriladi (ortig‘i bilan yaxlitlash). Taqribiy tenglik ≈ belgisi bilan yoziladi. Shu qoida yaxlitlashning absolut xatoligini eng kichik qiladi. Butun sonlarda tushib qolgan xonalar o‘rniga nollar yoziladi.
| Tashlanadigan birinchi raqam | Qoida |
|---|---|
| 0, 1, 2, 3, 4 | oxirgi raqam o‘zgarmaydi |
| 5, 6, 7, 8, 9 | oxirgi raqam 1 ga oshadi |
Xaritada ikki joy orasidagi masofa 7,46 km. Uni o‘ndan birgacha yaxlitlab 7,5 km deb yozamiz, yaxlitlash xatosi |7,46 − 7,5| = 0,04 km. Yaxlitlash sonni qulay qiladi, lekin xatoni ham beradi.
Statistik katta sonlarni yaxlitlab e’lon qiladi, kassir summani yuzlikkacha yaxlitlaydi, yer o‘lchovchi uzunliklarni kerakli aniqlikda yozadi.
Taqvim yoki darslikdan uchta sonni tanlab, eng yaqin o‘nliklarga yaxlitlang va har birining xatosini toping.
«Yaxlitlash estafetasi»: o‘quvchilar ketma-ket olingan sonni o‘ndan bir, yuzdan bir, butun xonagacha yaxlitlaydi va har bir bosqichda xatolikni yozadi.