ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Sonlarni yaxlitlash. Nisbiy xatolik

Darslar 21–22 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
21

Sonlarni yaxlitlash

Darslik: 117–118-betlar
MaqsadSonlarni berilgan xonagacha yaxlitlash qoidasini bilish va yaxlitlash xatoligini topish.
Yangi so‘zlar
yaxlitlash · roundingkami bilan yaxlitlash · rounding downortig‘i bilan yaxlitlash · rounding uptushirib qoldiriladigan raqam · dropped digit
Tushuntirish

Taqribiy qiymatlar ko‘pincha sonlarni yaxlitlash bilan hosil qilinadi. Berilgan xonagacha yaxlitlashda keyingi raqamlar tushirib qoldiriladi. Yaxlitlash qoidasi: tushirib qoldiriladigan birinchi raqam 5 dan kichik bo‘lsa, oxirgi saqlanadigan raqam o‘zgarmaydi (kami bilan yaxlitlash); tushirib qoldiriladigan birinchi raqam 5 ga teng yoki undan katta bo‘lsa, oxirgi saqlanadigan raqam bittaga orttiriladi (ortig‘i bilan yaxlitlash). Taqribiy tenglik ≈ belgisi bilan yoziladi. Shu qoida yaxlitlashning absolut xatoligini eng kichik qiladi. Butun sonlarda tushib qolgan xonalar o‘rniga nollar yoziladi.

Tashlanadigan birinchi raqamQoida
0, 1, 2, 3, 4oxirgi raqam o‘zgarmaydi
5, 6, 7, 8, 9oxirgi raqam 1 ga oshadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Xaritada ikki joy orasidagi masofa 7,46 km. Uni o‘ndan birgacha yaxlitlab 7,5 km deb yozamiz, yaxlitlash xatosi |7,46 − 7,5| = 0,04 km. Yaxlitlash sonni qulay qiladi, lekin xatoni ham beradi.

Kim ishlatadi

Statistik katta sonlarni yaxlitlab e’lon qiladi, kassir summani yuzlikkacha yaxlitlaydi, yer o‘lchovchi uzunliklarni kerakli aniqlikda yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Taqvim yoki darslikdan uchta sonni tanlab, eng yaqin o‘nliklarga yaxlitlang va har birining xatosini toping.

Namunalar
7,3482 ni yuzdan birgacha yaxlitlaymiz: tushiriladigan birinchi raqam 8 ≥ 5, shuning uchun 7,35. Xatolik |7,3482 - 7,35| = 0,0018. O‘ndan birgacha: 7,3 (tushiriladigan raqam 4 < 5).
14 600 ni mingliklargacha: tushiriladigan birinchi raqam 6 ≥ 5, demak 15 000. 28 450 ni mingliklargacha: raqam 4 < 5, demak 28 000.
Sinfda faoliyat

«Yaxlitlash estafetasi»: o‘quvchilar ketma-ket olingan sonni o‘ndan bir, yuzdan bir, butun xonagacha yaxlitlaydi va har bir bosqichda xatolikni yozadi.

Mashq
1
5,764 ni o‘ndan birgacha yaxlitlang.
2
0,0346 ni yuzdan birgacha yaxlitlang.
3
73 512 ni mingliklargacha yaxlitlang.
4
Nima uchun tushiriladigan raqam 5 bo‘lsa, ortig‘i bilan yaxlitlanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuzatuv klubi uchun qizil chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →