Kvadrat tenglamaning ildizlarini topish formulalari. Diskriminant
Umumiy ko‘rinishdagi ax² + bx + c = 0 tenglamani to‘la kvadrat ajratish usuli bilan yechib, ildizlar formulasini hosil qilamiz: x₁,₂ = (-b ± √(b² - 4ac))/(2a). Ildiz ostidagi D = b² - 4ac ifoda tenglamaning diskriminanti deyiladi. Agar D > 0 bo‘lsa, tenglama ikkita turli ildizga ega; D = 0 bo‘lsa, bitta ildizga ega x = -b/(2a); D < 0 bo‘lsa, haqiqiy ildizlari yo‘q. Shuning uchun avval D ni hisoblaymiz, so‘ng D ning ishorasiga qarab formuladan foydalanamiz. To‘la kvadrat usulida x² + 6x ni (x + 3)² - 9 ko‘rinishida yozib, tenglamani (x + 3)² = k ga keltiramiz.
Perimetri 20 m bo‘lgan to‘rtburchak yer uchastkasining maydoni 30 m² bo‘lishi mumkinmi? x(10 − x) = 30 dan x² − 10x + 30 = 0, D = 100 − 120 = −20 < 0: ildiz yo‘q. Eng katta maydon kvadratda — 25 m².
Dizayner shaklni chizishdan oldin uning mumkinligini tekshiradi, murabbiy tashlangan to‘p ma’lum balandlikka yetishi mumkinligini baholaydi, iqtisodchi foyda maqsadga yetishi mumkinligini tekshiradi.
x(10 − x) ifodasini x = 1, 2, …, 9 uchun jadvalga yozing. Maydon 30 ga hech yetmasligini va eng kattasi 25 ekanini ko‘ring.
«Diskriminant lotereyasi»: har bir o‘quvchi a, b, c ni tasodifiy tanlaydi, D ni hisoblaydi va ildizlar sonini e’lon qiladi; kim ko‘p ildiz topsa, ochko oladi.