ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Ma’lumotlar tahlili. Ma’lumotlarni tasvirlash

Darslar 29 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
29

Ma’lumotlar tahlili. Ma’lumotlarni tasvirlash

Darslik: 188–193-betlar
MaqsadBosh to‘plam va tanlanma tushunchalarini bilish; variatsion qator, chastota va nisbiy chastota jadvallarini tuzish.
Yangi so‘zlar
bosh to‘plam · populationtanlanma · samplevariatsion qator · variation serieschastota · frequency
Tushuntirish

Tekshirilishi kerak bo‘lgan barcha obyektlar to‘plami bosh to‘plam, undan tasodifiy tanlab olingan obyektlar esa tanlanma deyiladi; obyektlar soni tanlanmaning hajmi n. Hamma obyektni sinash mumkin bo‘lmaganda tanlanma natijalariga qarab xulosa chiqariladi. Tanlanma hadlari variantalar deyiladi; ularni o‘sish tartibida yozsak, variatsion qator hosil bo‘ladi. Agar x₁ varianta n₁ marta, x₂ varianta n₂ marta va hokazo uchrasa, n₁, n₂, … sonlar chastotalar, W₁ = n₁/n, W₂ = n₂/n, … nisbiy chastotalar deyiladi; chastotalar yig‘indisi n ga, nisbiy chastotalar yig‘indisi 1 ga teng. Ma’lumotlar jadval va chastotalar poligoni (nuqtalarni tutashtirgan siniq chiziq) bilan tasvirlanadi.

01234513532345chastota
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab 400 o‘quvchisining maktabga yo‘lda ketadigan vaqtini bilmoqchi. Tasodifan 20 kishi so‘raladi: 5 daqiqa — 6 kishi, 10 daqiqa — 8 kishi, 15 daqiqa — 6 kishi. Nisbiy chastotalar 0,3; 0,4; 0,3, yig‘indisi 1.

Kim ishlatadi

Statistik so‘rovnoma natijalarini jadvalga soladi, sifat nazoratchisi partiyadan namuna oladi, jurnalist ko‘rsatkichlarni chastota bo‘yicha taqdim etadi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror matndan dastlabki 20 so‘zni oling, har birining harflar sonini yozing va chastotalar jadvalini tuzing. Nisbiy chastotalar yig‘indisi 1 bo‘lishini tekshiring.

Namunalar
Variant2345
Chastota1353
Nisbiy chastota1/121/45/121/4
12 o‘quvchining test balli: 4, 5, 3, 4, 4, 5, 2, 3, 4, 5, 4, 3. Variatsion qator: 2, 3, 3, 3, 4, 4, 4, 4, 4, 5, 5, 5. Chastotalar: 2 → 1, 3 → 3, 4 → 5, 5 → 3; nisbiy chastotalar: 1/12, 1/4, 5/12, 1/4.
97%yengilme’yorida
Novvoyxona 6 000 ta non yopdi (bosh to‘plam). 300 tasi tanlab tortildi (tanlanma), 9 tasi me’yordan yengil chiqdi. Nisbiy chastota 9/300 = 0,03, ya’ni taxminan 3 % non yengil.
Sinfda faoliyat

«Sinf tanlanmasi»: har bir o‘quvchi o‘z poyabzali o‘lchamini yozadi; sinf variatsion qator, chastota va nisbiy chastota jadvalini tuzadi.

Mashq
1
7, 5, 7, 9, 5, 7 tanlanmaning hajmini va variatsion qatorini yozing.
2
Shu tanlanmada 7 variantasining chastotasini va nisbiy chastotasini toping.
3
Chastotalar yig‘indisi 25 bo‘lsa, tanlanma hajmi nechaga teng?
4
Nima uchun amalda ko‘pincha hamma obyektni emas, tanlanmani tekshiramiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘rgazma kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →