Ma’lumotlar tahlili. Ma’lumotlarni tasvirlash
Tekshirilishi kerak bo‘lgan barcha obyektlar to‘plami bosh to‘plam, undan tasodifiy tanlab olingan obyektlar esa tanlanma deyiladi; obyektlar soni tanlanmaning hajmi n. Hamma obyektni sinash mumkin bo‘lmaganda tanlanma natijalariga qarab xulosa chiqariladi. Tanlanma hadlari variantalar deyiladi; ularni o‘sish tartibida yozsak, variatsion qator hosil bo‘ladi. Agar x₁ varianta n₁ marta, x₂ varianta n₂ marta va hokazo uchrasa, n₁, n₂, … sonlar chastotalar, W₁ = n₁/n, W₂ = n₂/n, … nisbiy chastotalar deyiladi; chastotalar yig‘indisi n ga, nisbiy chastotalar yig‘indisi 1 ga teng. Ma’lumotlar jadval va chastotalar poligoni (nuqtalarni tutashtirgan siniq chiziq) bilan tasvirlanadi.
Maktab 400 o‘quvchisining maktabga yo‘lda ketadigan vaqtini bilmoqchi. Tasodifan 20 kishi so‘raladi: 5 daqiqa — 6 kishi, 10 daqiqa — 8 kishi, 15 daqiqa — 6 kishi. Nisbiy chastotalar 0,3; 0,4; 0,3, yig‘indisi 1.
Statistik so‘rovnoma natijalarini jadvalga soladi, sifat nazoratchisi partiyadan namuna oladi, jurnalist ko‘rsatkichlarni chastota bo‘yicha taqdim etadi.
Biror matndan dastlabki 20 so‘zni oling, har birining harflar sonini yozing va chastotalar jadvalini tuzing. Nisbiy chastotalar yig‘indisi 1 bo‘lishini tekshiring.
| Variant | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|
| Chastota | 1 | 3 | 5 | 3 |
| Nisbiy chastota | 1/12 | 1/4 | 5/12 | 1/4 |
«Sinf tanlanmasi»: har bir o‘quvchi o‘z poyabzali o‘lchamini yozadi; sinf variatsion qator, chastota va nisbiy chastota jadvalini tuzadi.