ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

y = k/x funksiya. Xossalari, grafigi

Darslar 8 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
8

y = k/x funksiya. Xossalari, grafigi

Darslik: 34–38-betlar
Maqsady = k/x funksiyaning xossalarini bilish, grafigi — giperbolani yasash va teskari proporsional bog‘lanishni tushunish.
Yangi so‘zlar
giperbola · hyperbolatarmoq · branchteskari proporsional bog‘lanish · inverse proportionalityaniqlanish sohasi · domain
Tushuntirish

y = k/x (k ≠ 0) funksiya x ning noldan farqli barcha qiymatlarida aniqlangan, uning qiymatlari ham noldan farqli. Grafigi giperbola deb ataladi va ikkita tarmoqdan iborat. Agar k > 0 bo‘lsa, tarmoqlar I va III choraklarda yotadi, x < 0 va x > 0 oraliqlarning har birida funksiya kamayadi. Agar k < 0 bo‘lsa, tarmoqlar II va IV choraklarda yotadi va funksiya shu oraliqlarning har birida o‘sadi. Funksiya toq: x ning o‘rniga -x qo‘ysak, y ning ishorasi o‘zgaradi, shuning uchun grafik koordinata boshiga nisbatan simmetrik. Hamma nuqtalarda xy = k bo‘lgani uchun x va y teskari proporsional miqdorlardir.

xy−6−4−2246−6−4−22460y = 6/x(2; 3)
−6−4−2246−6−4−2246
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

24 odam-soat ish qilinadigan maktab hovlisini tozalashda vaqt t = 24/x bo‘ladi. x = 4 o‘quvchi 6 soatda, x = 8 o‘quvchi 3 soatda tugatadi: odam soni ikki baravar ko‘paysa, vaqt ikki baravar kamayadi.

Kim ishlatadi

Qurilish rahbari ishchilar soniga qarab muddatni belgilaydi, rejalashtiruvchi qat’iy mablag‘ni bir necha kishiga taqsimlaydi, sayohat tashkilotchisi esa umumiy to‘lovni qatnashuvchilar soniga bo‘ladi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftarga 36 ball ni 2, 3, 4, 6 va 9 kishi o‘rtasida teng bo‘lishni jadval qilib yozing. Odam soni ikki baravar ko‘paysa, har birining ulushi qanday o‘zgarishini kuzating.

Namunalar
x1236−1−2−3−6
y = 6/x6321−6−3−2−1
y = 6/x uchun jadval: x = 1, 2, 3, 6 da y = 6, 3, 2, 1; x = -1, -2, -3, -6 da y = -6, -3, -2, -1. Nuqtalarni tutashtirsak, I va III chorakdagi tarmoqlar hosil bo‘ladi.
xy−6−4−2246−6−4−22460y = −4/x
y = -4/x: x = 1, 2, 4 da y = -4, -2, -1; x = -2, -4 da y = 2, 1. Tarmoqlar II va IV choraklarda. y = 4/x - 2 grafigi y = 4/x ni 2 birlik pastga surish bilan hosil bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Nuqtalar bo‘yicha giperbola»: har bir o‘quvchi y = 12/x uchun bitta nuqtani koordinata tekisligiga qo‘yadi; hammasi qo‘shilganda ikki tarmoq paydo bo‘ladi.

Mashq
1
y = 12/x funksiyaning x = 4 dagi qiymatini toping.
2
y = -5/x funksiya grafigi qaysi choraklarda joylashgan?
3
y = k/x grafigi (3; -2) nuqtadan o‘tadi. k ni toping.
4
Nima uchun y = k/x grafigi koordinata o‘qlarini kesmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliShkaf eshigi indikatoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →