y = k/x funksiya. Xossalari, grafigi
y = k/x (k ≠ 0) funksiya x ning noldan farqli barcha qiymatlarida aniqlangan, uning qiymatlari ham noldan farqli. Grafigi giperbola deb ataladi va ikkita tarmoqdan iborat. Agar k > 0 bo‘lsa, tarmoqlar I va III choraklarda yotadi, x < 0 va x > 0 oraliqlarning har birida funksiya kamayadi. Agar k < 0 bo‘lsa, tarmoqlar II va IV choraklarda yotadi va funksiya shu oraliqlarning har birida o‘sadi. Funksiya toq: x ning o‘rniga -x qo‘ysak, y ning ishorasi o‘zgaradi, shuning uchun grafik koordinata boshiga nisbatan simmetrik. Hamma nuqtalarda xy = k bo‘lgani uchun x va y teskari proporsional miqdorlardir.
24 odam-soat ish qilinadigan maktab hovlisini tozalashda vaqt t = 24/x bo‘ladi. x = 4 o‘quvchi 6 soatda, x = 8 o‘quvchi 3 soatda tugatadi: odam soni ikki baravar ko‘paysa, vaqt ikki baravar kamayadi.
Qurilish rahbari ishchilar soniga qarab muddatni belgilaydi, rejalashtiruvchi qat’iy mablag‘ni bir necha kishiga taqsimlaydi, sayohat tashkilotchisi esa umumiy to‘lovni qatnashuvchilar soniga bo‘ladi.
Daftarga 36 ball ni 2, 3, 4, 6 va 9 kishi o‘rtasida teng bo‘lishni jadval qilib yozing. Odam soni ikki baravar ko‘paysa, har birining ulushi qanday o‘zgarishini kuzating.
| x | 1 | 2 | 3 | 6 | −1 | −2 | −3 | −6 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| y = 6/x | 6 | 3 | 2 | 1 | −6 | −3 | −2 | −1 |
«Nuqtalar bo‘yicha giperbola»: har bir o‘quvchi y = 12/x uchun bitta nuqtani koordinata tekisligiga qo‘yadi; hammasi qo‘shilganda ikki tarmoq paydo bo‘ladi.