Taqribiy hisoblashlar. Miqdorlarning taqribiy qiymatlari. Yaqinlashish xatoligi
Amaliyotda miqdorlarning ko‘pincha taqribiy qiymatlari bilan ishlanadi: ko‘p narsalarni sanaganda, asbob bilan o‘lchaganda, sonlarni yaxlitlaganda. Sinfdagi o‘quvchilar soni kabi sanab topilgan qiymat aniq, o‘lchash natijasi esa odatda taqribiy bo‘ladi. Agar x miqdorning aniq qiymati, a esa uning taqribiy qiymati bo‘lsa, |x - a| ayirmaning moduli yaqinlashishning absolut xatoligi (qisqacha xatolik) deyiladi. Xatolik qanchalik kichik bo‘lsa, taqribiy qiymat shunchalik aniq. Modul olinadi, chunki taqribiy qiymat aniq qiymatdan qaysi tomonga chetlashgani emas, qanchalik chetlashgani muhim.
Avtobus yo‘lga 45 daqiqa ketadi, deb yozilgan, amalda 52 daqiqa ketdi. Absolyut xato |52 − 45| = 7 daqiqa. Xatoning kattaligi taxminning qanchalik yaxshi ekanini ko‘rsatadi.
Yer o‘lchovchi taxminiy o‘lchovning xatosini baholaydi, oshpaz pishirish vaqtini taxmin qiladi, tadqiqotchi tajriba natijasini kutilgan qiymat bilan solishtiradi.
Darslikda necha bet borligini taxmin qiling, so‘ng oxirgi bet raqamiga qarab aniq sonni toping va absolyut xatoni hisoblang.
| Javob | Xatolik |
|---|---|
| 10 000 | |9 640 − 10 000| = 360 |
| 9 600 | |9 640 − 9 600| = 40 |
«Aniqmi yoki taqribiy?»: o‘qituvchi qiymatlarni o‘qiydi (sinfdagi o‘quvchilar soni, yo‘l uzunligi, Yer massasi…), o‘quvchilar ikki kartochkadan birini ko‘taradi.