ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Ratsional ko‘rsatkichli daraja qatnashgan ifodalarni soddalashtirish

Darslar 11 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
11

Ratsional ko‘rsatkichli daraja qatnashgan algebraik ifodalarni soddalashtirish

Darslik: 49–55-betlar
MaqsadRatsional ko‘rsatkichli darajalar qatnashgan algebraik ifodalarni qisqa ko‘paytirish formulalari va daraja xossalari yordamida soddalashtirish.
Yangi so‘zlar
ifodani soddalashtirish · simplifying an expressionqisqa ko‘paytirish formulasi · short multiplication formulaumumiy ko‘paytuvchini chiqarish · taking out a common factorqisqartirish · reducing
Tushuntirish

Bunday ifodalarda harflar musbat deb olinadi. Qisqa ko‘paytirish formulalari ko‘rsatkichli darajalarda ham ishlaydi: x^(1/2) = a, y^(1/2) = b deb belgilab, (a ± b)² = a² ± 2ab + b² va a² - b² = (a - b)(a + b) dan foydalanamiz. Masalan, x - y = (x^(1/2) - y^(1/2))(x^(1/2) + y^(1/2)). Kasrlarni qisqartirishdan oldin surat va maxrajdan umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqaramiz. Ko‘paytirishda ko‘rsatkichlar qo‘shiladi, bo‘lishda ayiriladi, darajaga ko‘tarishda ko‘paytiriladi. Javobni imkon qadar sodda ko‘rinishda, ildiz yoki daraja shaklida yozing.

ƒFormula
x − y = (x^(1/2) − y^(1/2))(x^(1/2) + y^(1/2))
Kvadratlar ayirmasi formulasi kasr darajalarda ham ishlaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘plab oddiy kalkulyator va dasturlarda faqat kvadrat ildiz uchun tayyor tugma bo‘ladi. Boshqa ildizlar uchun kasr darajani yozamiz, masalan, 27^(1/3) = 3. Ildizni daraja ko‘rinishida yozish formulalarda qulay.

Kim ishlatadi

Elektron jadval foydalanuvchisi ildizni daraja ko‘rinishida kiritadi, ma’lumotlar tahlilchisi jadvalda uzun formulalar tuzadi, fan o‘qituvchisi formulalarni daraja qoidalari bilan soddalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

36^(1/2) ni hisoblang va natijani kvadratga ko‘tarib tekshiring: (36^(1/2))² = 36. Yarim daraja ikki marta qo‘llansa, son qaytishini o‘zingiz ko‘ring.

Namunalar
(a - b)/(a^(1/2) - b^(1/2)) = (a^(1/2) - b^(1/2))(a^(1/2) + b^(1/2))/(a^(1/2) - b^(1/2)) = a^(1/2) + b^(1/2). Agar a = 16, b = 9 bo‘lsa, qiymati 4 + 3 = 7.
(x^(2/3) - 9)/(x^(1/3) + 3) = (x^(1/3) - 3)(x^(1/3) + 3)/(x^(1/3) + 3) = x^(1/3) - 3; (x^(1/2) + y^(1/2))² = x + 2(xy)^(1/2) + y.
Sinfda faoliyat

«Almashtirish usuli»: o‘quvchilar murakkab ifodada x^(1/2) ni a harfi bilan almashtirib yozadi, soddalashtiradi va yana x ga qaytadi.

Mashq
1
a^(1/2) · a^(3/2) ni soddalashtiring.
2
(a^(1/2) + 2)(a^(1/2) - 2) ni soddalashtiring.
3
(x - 1)/(x^(1/2) + 1) ni soddalashtiring va x = 25 da qiymatini toping.
4
Nima uchun bunday ifodalarda harflar musbat deb olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot uchun yorug‘lik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →