ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Kasrlarni umumiy maxrajga keltirish

Darslar 4 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
4

Kasrlarni umumiy maxrajga keltirish

Darslik: 18–21-betlar
MaqsadAlgebraik kasrlarning umumiy maxrajini topish va kasrlarni qo‘shimcha ko‘paytuvchi yordamida umumiy maxrajga keltirish.
Yangi so‘zlar
umumiy maxraj · common denominatorqo‘shimcha ko‘paytuvchi · additional factoreng kichik umumiy karrali · least common multiplemaxrajlarni ko‘paytuvchilarga ajratish · factoring the denominators
Tushuntirish

Kasrlarni qo‘shish yoki ayirishdan oldin ularni umumiy maxrajga keltiramiz. Algebraik kasrlarning umumiy maxraji sifatida maxrajlarning eng kichik umumiy karralisi olinadi: sonli koeffitsiyentlarning EKUK i va har bir harfli yoki qavsli ko‘paytuvchining eng katta darajasi. Buning uchun avval maxrajlarni ko‘paytuvchilarga ajratamiz. Umumiy maxrajni har bir kasrning maxrajiga bo‘lsak, shu kasr uchun qo‘shimcha ko‘paytuvchi hosil bo‘ladi; kasrning surati va maxrajini unga ko‘paytiramiz. Ko‘paytuvchilarning ishorasiga e’tibor bering: b - a = -(a - b), shuning uchun 1/(b - a) = -1/(a - b).

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bekatdan A avtobus har 6 daqiqada, B avtobus har 8 daqiqada jo‘naydi. Ikkalasi soat 12:00 da birga jo‘nagan bo‘lsa, yana birga jo‘nashi uchun 6 va 8 ning umumiy maxraji — 24 daqiqa kerak, ya’ni 12:24 da.

Kim ishlatadi

Jadval tuzuvchi qatnov vaqtlarini moslaydi, musiqachi turli ritmlarni birga uyg‘unlashtiradi, mexanik tishli g‘ildiraklarning bir-biriga mosligini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

1/4 va 1/6 ni umumiy maxrajga keltirib, qaysi biri katta ekanini aniqlang. So‘ng 1/4 + 1/6 yig‘indisini xuddi shu maxrajda yozing.

Namunalar
Umumiy maxraj 12a²b³
KasrQo‘shimcha ko‘paytuvchiYangi kasr
x/(6a²b)2b²2xb²/(12a²b³)
y/(4ab³)3a3ay/(12a²b³)
x/(6a²b) va y/(4ab³): umumiy maxraj 12a²b³. Qo‘shimcha ko‘paytuvchilar 2b² va 3a: x/(6a²b) = 2xb²/(12a²b³), y/(4ab³) = 3ay/(12a²b³).
1/(x - 2) va 3/(x² - 4): x² - 4 = (x - 2)(x + 2), umumiy maxraj x² - 4. Birinchi kasr uchun qo‘shimcha ko‘paytuvchi x + 2: 1/(x - 2) = (x + 2)/(x² - 4); ikkinchisi o‘zgarmaydi.
Sinfda faoliyat

«Maxraj ustaxonasi»: juftliklar ikki-uch kasrli kartochkalar oladi, umumiy maxrajni topadi va qo‘shimcha ko‘paytuvchilarni yozadi; boshqa juftlik tekshiradi.

Mashq
1
1/(2x) va 5/(3y) kasrlarning umumiy maxrajini toping.
2
3/(a²b) kasrni a²b² maxrajga keltiring: qo‘shimcha ko‘paytuvchi va yangi surat nima?
3
2/(x + 1) va 3/(x² - 1) kasrlarning umumiy maxrajini va birinchi kasr uchun qo‘shimcha ko‘paytuvchini toping.
4
Nima uchun 1/(b - a) kasrni 1/(a - b) ga keltirganda ishora o‘zgaradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliB quticha nega o‘tkazib yubordi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →