☰ Mundarija · Algebra

Bir noma’lumli tengsizliklar

Darslar 16 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
16

Bir noma’lumli tengsizliklar

Darslik: 85–93-betlar
MaqsadBir noma’lumli chiziqli tengsizlik, uning yechimi tushunchasini bilish va tengsizlikni asosiy xossalar yordamida yechish.
Yangi so‘zlar
bir noma’lumli tengsizlik · inequality with one unknowntengsizlikning yechimi · solution of an inequalityteng kuchli tengsizliklar · equivalent inequalitiestengsizlikni yechish · solving an inequality
Tushuntirish

ax > b, ax < b, ax ≥ b, ax ≤ b ko‘rinishdagi tengsizliklar bir noma’lumli chiziqli tengsizliklar deyiladi. Noma’lumning tengsizlikni to‘g‘ri sonli tengsizlikka aylantiradigan qiymati uning yechimi deyiladi; tengsizlikni yechish — barcha yechimlarni topish yoki ularning yo‘qligini ko‘rsatish. Yechishda asosiy xossalardan foydalanamiz: hadni ishorasini almashtirib ikkinchi qismga o‘tkazish tengsizlikni teng kuchli tengsizlikka o‘tkazadi; ikkala qismni musbat songa ko‘paytirish yoki bo‘lish ishorani saqlaydi; manfiy songa ko‘paytirish yoki bo‘lish ishorani almashtiradi. Javob odatda x < a yoki x ≥ a kabi tengsizlik yoki son oralig‘i ko‘rinishida yoziladi.

Namunalar
3(x - 5) < 2(4 - x): 3x - 15 < 8 - 2x, 3x + 2x < 8 + 15, 5x < 23, x < 4,6.
-2x + 7 ≥ 1: -2x ≥ 1 - 7, -2x ≥ -6; ikkala qismni -2 ga bo‘lamiz va ishorani almashtiramiz: x ≤ 3.
Sinfda faoliyat

«Yechim izlovchilar»: sinf tengsizlikni yechadi, so‘ng bir nechta sonni (masalan, 0, 3, 5, -1) qo‘yib yechim yoki yechim emasligini tekshiradi.

Mashq
1
4x - 7 > 5 tengsizlikni yeching.
2
x/2 - 1 ≤ x/3 tengsizlikni yeching.
3
7 - 2x > 1 tengsizlikning eng katta butun yechimini toping.
4
Nima uchun -3x < 12 ni yechishda ishora almashtiriladi?