Algebraik kasr. Kasrlarni qisqartirish
Surati va maxraji algebraik ifodalar bo‘lgan kasr algebraik kasr deyiladi, masalan (a + b)/(a - b). Kasrdagi harflar faqat maxrajni nolga aylantirmaydigan qiymatlarni qabul qiladi — ular joiz qiymatlar deyiladi, chunki nolga bo‘lish mumkin emas. Kasrning asosiy xossasi: surat va maxrajni noldan farqli bir xil ifodaga ko‘paytirsak yoki bo‘lsak, kasr o‘zgarmaydi, ya’ni a/b = am/(bm), m ≠ 0. Shu xossa asosida kasrni surat va maxrajdagi umumiy ko‘paytuvchiga qisqartiramiz. Qisqartirishdan oldin surat va maxrajni ko‘paytuvchilarga ajratish kerak; qo‘shiluvchilarni qisqartirib bo‘lmaydi, faqat ko‘paytuvchilarni.
To‘rtburchak shaklidagi bog‘ maydoni x(x + 5) m², uzunligi x + 5 m. Eni = x(x + 5) : (x + 5) = x. Kasrni qisqartirib, x = 4 da maydon 36 m², uzunlik 9 m, en 4 m ekanini ko‘ramiz.
Quruvchi material miqdori formulasini soddalashtiradi, fizika o‘qituvchisi formulalardagi umumiy ko‘paytuvchilarni qisqartiradi, laborant formulani o‘zgartirib, keyin sonlarni qo‘yadi.
24/36 ni qisqartiring: ikkala sonni bir xil ko‘paytuvchili ko‘paytma ko‘rinishida yozing. Keyin shu usulni 6a/(9a) kasrga qo‘llang (a ≠ 0).
«Kasr ovchisi»: doskada bir nechta kasr yozilgan, bir guruh qisqartirib bo‘ladigan kasrlarni topadi, boshqasi qisqartirib bo‘lmaydiganlarini tushuntiradi.