ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Algebraik kasrlarni ko‘paytirish va bo‘lish

Darslar 6 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
6

Algebraik kasrlarni ko‘paytirish va bo‘lish

Darslik: 27–29-betlar
MaqsadAlgebraik kasrlarni ko‘paytirish, bo‘lish va darajaga ko‘tarish qoidalarini qo‘llash.
Yangi so‘zlar
kasrlarni ko‘paytirish · multiplying fractionskasrlarni bo‘lish · dividing fractionsteskari kasr · reciprocal fractionkasrni darajaga ko‘tarish · raising a fraction to a power
Tushuntirish

Kasrlar ko‘paytirilganda suratlar o‘zaro, maxrajlar o‘zaro ko‘paytiriladi: (a/b) · (c/d) = ac/(bd). Bo‘lishda bo‘linuvchi kasr bo‘luvchining teskarisiga ko‘paytiriladi: (a/b) : (c/d) = (a/b) · (d/c) = ad/(bc), bunda c ≠ 0. Kasr n-darajaga ko‘tarilganda surat ham, maxraj ham shu darajaga ko‘tariladi: (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ. Ko‘paytirishdan oldin surat va maxrajlarni ko‘paytuvchilarga ajratib, o‘zaro qisqartirsak, hisob yengillashadi. Natijada hosil bo‘lgan kasrni yana bir bor qisqartirish mumkinmi, tekshirib ko‘ring.

AmalQoida
ko‘paytirish(a/b) · (c/d) = ac/(bd)
bo‘lish(a/b) : (c/d) = ad/(bc)
darajaga ko‘tarish(a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtomobil spidometri 36 km/soat ko‘rsatadi. Metr/sekundga o‘tkazamiz: 36 · (1000/1) · (1/3600) = 36 000/3600 = 10 m/s. Kasrlarni ko‘paytirib, qisqartirish hisobni bir qadamga keltiradi.

Kim ishlatadi

Yugurish murabbiyi turli birliklarda berilgan tezliklarni solishtiradi, avtomaktab o‘qituvchisi km/soat qanchalik tez ekanini tushuntiradi, ob-havo xodimi shamol tezligini m/s ga o‘tkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Yurish tezligi taxminan 4 km/soat. 4 · 1000/3600 m/s ni hisoblab, o‘ndan birgacha yaxlitlang.

Namunalar
(3a/b²) · (b/(6a²)) = 3ab/(6a²b²) = 1/(2ab).
(x² - 4)/x : (x + 2)/x² = ((x - 2)(x + 2)/x) · (x²/(x + 2)) = x(x - 2); (2a/b²)³ = 8a³/b⁶.
Sinfda faoliyat

«Kartochka duellari»: ikki o‘quvchi bir xil kasr juftini oladi, biri ko‘paytiradi, ikkinchisi bo‘ladi; natijalarni sinf solishtiradi va qaysi biri sodda chiqqanini muhokama qiladi.

Mashq
1
(4x/y) · (y²/(8x)) ni hisoblang.
2
((a² - b²)/a) · (a²/(a + b)) ni soddalashtiring.
3
x(x - 2) ifodaning qiymatini x = 7 da toping.
4
Nima uchun kasrga bo‘lish uning teskarisiga ko‘paytirishga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQorong‘i fonarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →