Algebraik kasrlarni ko‘paytirish va bo‘lish
Kasrlar ko‘paytirilganda suratlar o‘zaro, maxrajlar o‘zaro ko‘paytiriladi: (a/b) · (c/d) = ac/(bd). Bo‘lishda bo‘linuvchi kasr bo‘luvchining teskarisiga ko‘paytiriladi: (a/b) : (c/d) = (a/b) · (d/c) = ad/(bc), bunda c ≠ 0. Kasr n-darajaga ko‘tarilganda surat ham, maxraj ham shu darajaga ko‘tariladi: (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ. Ko‘paytirishdan oldin surat va maxrajlarni ko‘paytuvchilarga ajratib, o‘zaro qisqartirsak, hisob yengillashadi. Natijada hosil bo‘lgan kasrni yana bir bor qisqartirish mumkinmi, tekshirib ko‘ring.
| Amal | Qoida |
|---|---|
| ko‘paytirish | (a/b) · (c/d) = ac/(bd) |
| bo‘lish | (a/b) : (c/d) = ad/(bc) |
| darajaga ko‘tarish | (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ |
Avtomobil spidometri 36 km/soat ko‘rsatadi. Metr/sekundga o‘tkazamiz: 36 · (1000/1) · (1/3600) = 36 000/3600 = 10 m/s. Kasrlarni ko‘paytirib, qisqartirish hisobni bir qadamga keltiradi.
Yugurish murabbiyi turli birliklarda berilgan tezliklarni solishtiradi, avtomaktab o‘qituvchisi km/soat qanchalik tez ekanini tushuntiradi, ob-havo xodimi shamol tezligini m/s ga o‘tkazadi.
Yurish tezligi taxminan 4 km/soat. 4 · 1000/3600 m/s ni hisoblab, o‘ndan birgacha yaxlitlang.
«Kartochka duellari»: ikki o‘quvchi bir xil kasr juftini oladi, biri ko‘paytiradi, ikkinchisi bo‘ladi; natijalarni sinf solishtiradi va qaysi biri sodda chiqqanini muhokama qiladi.