6
Algebraik kasrlarni ko‘paytirish va bo‘lish
Darslik: 27–29-betlar
MaqsadAlgebraik kasrlarni ko‘paytirish, bo‘lish va darajaga ko‘tarish qoidalarini qo‘llash.
Yangi so‘zlar
kasrlarni ko‘paytirish · multiplying fractionskasrlarni bo‘lish · dividing fractionsteskari kasr · reciprocal fractionkasrni darajaga ko‘tarish · raising a fraction to a power
Tushuntirish
Kasrlar ko‘paytirilganda suratlar o‘zaro, maxrajlar o‘zaro ko‘paytiriladi: (a/b) · (c/d) = ac/(bd). Bo‘lishda bo‘linuvchi kasr bo‘luvchining teskarisiga ko‘paytiriladi: (a/b) : (c/d) = (a/b) · (d/c) = ad/(bc), bunda c ≠ 0. Kasr n-darajaga ko‘tarilganda surat ham, maxraj ham shu darajaga ko‘tariladi: (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ. Ko‘paytirishdan oldin surat va maxrajlarni ko‘paytuvchilarga ajratib, o‘zaro qisqartirsak, hisob yengillashadi. Natijada hosil bo‘lgan kasrni yana bir bor qisqartirish mumkinmi, tekshirib ko‘ring.
Namunalar
(3a/b²) · (b/(6a²)) = 3ab/(6a²b²) = 1/(2ab).
(x² - 4)/x : (x + 2)/x² = ((x - 2)(x + 2)/x) · (x²/(x + 2)) = x(x - 2); (2a/b²)³ = 8a³/b⁶.
Sinfda faoliyat
«Kartochka duellari»: ikki o‘quvchi bir xil kasr juftini oladi, biri ko‘paytiradi, ikkinchisi bo‘ladi; natijalarni sinf solishtiradi va qaysi biri sodda chiqqanini muhokama qiladi.
Mashq
1
(4x/y) · (y²/(8x)) ni hisoblang.
y/2
2
((a² - b²)/a) · (a²/(a + b)) ni soddalashtiring.
a(a - b)
3
x(x - 2) ifodaning qiymatini x = 7 da toping.
35
4
Nima uchun kasrga bo‘lish uning teskarisiga ko‘paytirishga teng?
Chunki (c/d) · (d/c) = 1, ya’ni teskari kasrga ko‘paytirish bo‘lish amaliga teskari ishlaydi.