ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Chala kvadrat tenglamalar va ularni yechish

Darslar 24 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
24

Chala kvadrat tenglamalar va ularni yechish

Darslik: 139–140-betlar
MaqsadChala kvadrat tenglama turlarini (ax² = 0, ax² + c = 0, ax² + bx = 0) bilish va ularni yechish.
Yangi so‘zlar
chala kvadrat tenglama · incomplete quadratic equationko‘paytuvchilarga ajratish · factoringhaqiqiy ildiz · real rootnoldan farqli koeffitsiyent · nonzero coefficient
Tushuntirish

Kvadrat tenglamada b yoki c koeffitsiyentlardan kamida bittasi nolga teng bo‘lsa, u chala kvadrat tenglama deyiladi. Uch tur bor. 1) ax² = 0: x² = 0, yagona ildiz x = 0. 2) ax² + c = 0 (c ≠ 0): x² = -c/a; agar -c/a > 0 bo‘lsa, ikkita ildiz x = ±√(-c/a), agar -c/a < 0 bo‘lsa, haqiqiy ildiz yo‘q. 3) ax² + bx = 0 (b ≠ 0): x ni qavsdan tashqariga chiqaramiz, x(ax + b) = 0; ildizlar x₁ = 0 va x₂ = -b/a. Bunday tenglamalarni diskriminant formulasidan ko‘ra shu usullarda yechish qulayroq.

TurIldizlar
ax² = 0x = 0
ax² + c = 0x = ±√(−c/a) yoki ildiz yo‘q
ax² + bx = 0x₁ = 0, x₂ = −b/a
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Erkin tushayotgan jism uchun taxminan h = 5t² (h metrda, t sekundda, havo qarshiligisiz). 45 m balandlikdan tushish uchun 5t² = 45, t² = 9, t = 3 s. Yarim tenglama tushish vaqtini beradi.

Kim ishlatadi

Fizika o‘qituvchisi tushish vaqtini formuladan hisoblaydi, xavfsizlik inspektori ma’lum balandlikdan narsa qancha vaqtda tushishini baholaydi, quruvchi baland ish joyi ostida xavfsiz hududni rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

t = √(h/5) formulasidan h = 80 m va h = 125 m uchun tushish vaqtini hisoblang. Balandlik qanchaga oshganda vaqt qanchaga o‘zgarishiga e’tibor bering.

Namunalar
2x² - 50 = 0: 2x² = 50, x² = 25, x = ±5. x² - 5 = 0: x² = 5, x = ±√5.
xy−2−112345−8−44812160y = 4x² − 12x
4x² - 12x = 0: 4x(x - 3) = 0, x₁ = 0, x₂ = 3. 5x² + 20 = 0: x² = -4 — haqiqiy ildiz yo‘q.
Sinfda faoliyat

«Qaysi tur?»: o‘qituvchi tenglamalar yozilgan kartochkalarni tortadi; o‘quvchilar tur raqamini ko‘rsatadi (1, 2 yoki 3) va yechimning birinchi qadamini aytadi.

Mashq
1
7x² = 0 tenglamani yeching.
2
3x² - 12 = 0 tenglamani yeching.
3
6x² + x = 0 tenglamani yeching.
4
Nima uchun 2x² + 9 = 0 tenglama haqiqiy ildizga ega emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKaram, lavlagi yoki qog‘oz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →