ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Natural ko‘rsatkichli darajaning arifmetik ildizi

Darslar 9 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
9

Natural ko‘rsatkichli darajaning arifmetik ildizi va uning xossalari

Darslik: 39–41-betlar
Maqsadn-darajali arifmetik ildiz ta’rifini va uning xossalarini bilish; ildiz chiqarish va xⁿ = a tenglamalarni yechish.
Yangi so‘zlar
arifmetik ildiz · arithmetic rootildiz ko‘rsatkichi · index of the rootildiz ostidagi ifoda · radicandkub ildiz · cube root
Tushuntirish

a nomanfiy sonning n-darajali arifmetik ildizi (n ≥ 2 natural son) deb n-darajasi a ga teng bo‘lgan nomanfiy songa aytiladi va ⁿ√a deb yoziladi. Demak, ⁿ√a = b bo‘lishi uchun b ≥ 0 va bⁿ = a bo‘lishi kerak; masalan, ⁴√81 = 3, chunki 3 > 0 va 3⁴ = 81. Ta’rifdan a ≥ 0 da (ⁿ√a)ⁿ = a va ⁿ√(aⁿ) = a kelib chiqadi. n = 2 da ildiz kvadrat ildiz, n = 3 da kub ildiz deyiladi. xⁿ = a tenglamada n juft va a > 0 bo‘lsa, ikkita ildiz bor: x = ±ⁿ√a; n toq bo‘lsa, a ning ishorasidan qat’i nazar bitta ildiz bor, masalan x³ = -8 dan x = -2. Juft darajali ildiz manfiy sondan chiqmaydi. Ildizlar uchun ⁿ√(ab) = ⁿ√a · ⁿ√b va ⁿ√(a/b) = ⁿ√a / ⁿ√b (a ≥ 0, b > 0) xossalari ham o‘rinli.

≡Arifmetik ildiz
ⁿ√a = b ⇔ b ≥ 0 va bⁿ = a
Masalan, ⁴√81 = 3, chunki 3 > 0 va 3⁴ = 81
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kub shaklidagi saqlash qutisining hajmi 343 dm³ (343 litr). Qirrasi ³√343 = 7 dm, ya’ni 70 cm, chunki 7 · 7 · 7 = 343. Hajmdan qirraga o‘tish ildiz chiqarishdir.

Kim ishlatadi

Qadoqlash dizayneri qutining o‘lchamini hajmidan topadi, quruvchi kvadrat uchastkaning tomonini yuzidan aniqlaydi, o‘yinchoq ustasi berilgan hajmli kub shaklidagi bo‘lak yasaydi.

Bugun sinab ko‘ring

10 dan 20 gacha biror sonni tanlab, uning kvadratini qog‘ozga yozing. Tanlagan sonni yashirib, do‘stingizdan faqat kvadratdan ildiz topishni so‘rang.

Namunalar
⁵√32 = 2, chunki 2 > 0 va 2⁵ = 32; ³√(-27) = -3, chunki (-3)³ = -27; ⁴√(2⁴) = 2.
xy−3−2−1123481216200y = x⁴y = 16
x⁴ = 16 tenglama ikki ildizga ega: x = ±2. x³ = -64 tenglama bitta ildizga ega: x = -³√64 = -4.
Sinfda faoliyat

«Ildiz domino»: kartochkalarning bir yarmida ildiz (masalan, ³√125), ikkinchi yarmida javob (5) yozilgan; o‘quvchilar domino zanjirini tuzadi.

Mashq
1
³√125 + ⁴√16 ni hisoblang.
2
x ning qanday qiymatlarida √(x - 3) ma’noga ega?
3
x⁴ = 625 va x³ = -125 tenglamalarni yeching.
4
Nima uchun √(-4) haqiqiy son emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKutubxona chirog‘i boshqargichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →