ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Viyet teoremasi. Kvadrat uchhadni ko‘paytuvchilarga ajratish

Darslar 26 · 1 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
26

Viyet teoremasi. Kvadrat uchhadni chiziqli ko‘paytuvchilarga ajratish

Darslik: 149–155-betlar
MaqsadKeltirilgan kvadrat tenglama va Viyet teoremasini (hamda teskari teoremani) bilish; kvadrat uchhadni chiziqli ko‘paytuvchilarga ajratish.
Yangi so‘zlar
keltirilgan kvadrat tenglama · reduced quadratic equationViyet teoremasi · Vieta’s theoremildizlar yig‘indisi va ko‘paytmasi · sum and product of rootskvadrat uchhad · quadratic trinomial
Tushuntirish

Bosh koeffitsiyenti 1 bo‘lgan x² + px + q = 0 tenglama keltirilgan kvadrat tenglama deyiladi; har qanday kvadrat tenglamani a ga bo‘lib shunday ko‘rinishga keltirish mumkin. Viyet teoremasi: agar x₁ va x₂ shu tenglamaning ildizlari bo‘lsa, x₁ + x₂ = -p va x₁ · x₂ = q. Teskari teorema: agar x₁ + x₂ = -p va x₁x₂ = q bo‘lsa, x₁ va x₂ x² + px + q = 0 ning ildizlari; bundan ildizlarni tanlash usuli bilan topish va berilgan ildizlar bo‘yicha tenglama tuzish mumkin. Ildizlari x₁ va x₂ bo‘lgan ax² + bx + c kvadrat uchhad a(x - x₁)(x - x₂) ko‘rinishda ko‘paytuvchilarga ajraladi.

ƒFormula
x² + px + q = 0: x₁ + x₂ = −p, x₁ · x₂ = q
Viyet teoremasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi x² − 13x + 36 = 0 ni yechib, 4 va 9 chiqardi. Tez tekshiruv: yig‘indi 4 + 9 = 13, ko‘paytma 4 · 9 = 36. Viet teoremasi javobni qaytadan yechmay tekshirishga imkon beradi.

Kim ishlatadi

O‘qituvchi uy vazifasini tez tekshiradi, boshqotirma tuzuvchi tanlangan ildizlardan tenglama yasaydi, sifat nazoratchisi kalkulyator javoblarini sinab ko‘radi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikkita son, masalan 3 va 10 ni tanlab, ular ildiz bo‘ladigan keltirilgan tenglamani yozing: x² − 13x + 30 = 0. Uni do‘stingizga berib, ildizlarni topishni so‘rang.

Namunalar
x² − 9x + 20 = 0 uchun juftlar
ko‘paytma 20yig‘indi
1 · 2021
2 · 1012
4 · 59
x² - 9x + 20 = 0: x₁ + x₂ = 9, x₁x₂ = 20, tanlab x₁ = 4, x₂ = 5. Ildizlari -1 va 6 bo‘lgan keltirilgan tenglama: p = -(-1 + 6) = -5, q = -1 · 6 = -6, ya’ni x² - 5x - 6 = 0.
2x² - x - 3 ning ildizlari x₁ = 3/2, x₂ = -1: 2x² - x - 3 = 2(x - 3/2)(x + 1) = (2x - 3)(x + 1). x² + 7x + q = 0 ning ildizlaridan biri -2 bo‘lsa, x₂ = -7 - (-2) = -5, q = (-2) · (-5) = 10.
Sinfda faoliyat

«Ildizlar juftligi»: o‘qituvchi yig‘indi va ko‘paytmani aytadi (masalan, 7 va 12), o‘quvchilar ikki ildizni topib, tenglamani yozadi.

Mashq
1
x² - 9x + 14 = 0 tenglama ildizlarining yig‘indisi va ko‘paytmasini toping (yechmasdan).
2
Ildizlari -2 va 5 bo‘lgan keltirilgan kvadrat tenglama tuzing.
3
x² - x - 12 ni ko‘paytuvchilarga ajrating.
4
Nima uchun q < 0 bo‘lsa, tenglama ildizlari turli ishorali bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTayoqchalardan ko‘prikHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →