Viyet teoremasi. Kvadrat uchhadni chiziqli ko‘paytuvchilarga ajratish
Bosh koeffitsiyenti 1 bo‘lgan x² + px + q = 0 tenglama keltirilgan kvadrat tenglama deyiladi; har qanday kvadrat tenglamani a ga bo‘lib shunday ko‘rinishga keltirish mumkin. Viyet teoremasi: agar x₁ va x₂ shu tenglamaning ildizlari bo‘lsa, x₁ + x₂ = -p va x₁ · x₂ = q. Teskari teorema: agar x₁ + x₂ = -p va x₁x₂ = q bo‘lsa, x₁ va x₂ x² + px + q = 0 ning ildizlari; bundan ildizlarni tanlash usuli bilan topish va berilgan ildizlar bo‘yicha tenglama tuzish mumkin. Ildizlari x₁ va x₂ bo‘lgan ax² + bx + c kvadrat uchhad a(x - x₁)(x - x₂) ko‘rinishda ko‘paytuvchilarga ajraladi.
O‘quvchi x² − 13x + 36 = 0 ni yechib, 4 va 9 chiqardi. Tez tekshiruv: yig‘indi 4 + 9 = 13, ko‘paytma 4 · 9 = 36. Viet teoremasi javobni qaytadan yechmay tekshirishga imkon beradi.
O‘qituvchi uy vazifasini tez tekshiradi, boshqotirma tuzuvchi tanlangan ildizlardan tenglama yasaydi, sifat nazoratchisi kalkulyator javoblarini sinab ko‘radi.
Ikkita son, masalan 3 va 10 ni tanlab, ular ildiz bo‘ladigan keltirilgan tenglamani yozing: x² − 13x + 30 = 0. Uni do‘stingizga berib, ildizlarni topishni so‘rang.
| ko‘paytma 20 | yig‘indi |
|---|---|
| 1 · 20 | 21 |
| 2 · 10 | 12 |
| 4 · 5 | 9 |
«Ildizlar juftligi»: o‘qituvchi yig‘indi va ko‘paytmani aytadi (masalan, 7 va 12), o‘quvchilar ikki ildizni topib, tenglamani yozadi.