Takrorlash: sifatdosh va ravishdosh
Takrorlaymiz. Sifatdosh sifat kabi o‘zgaradi (jins, son, kelishik) va «какой?» savoliga javob beradi: «читающий, прочитавший, читаемый, прочитанный». Ravishdosh o‘zgarmaydi va «что делая? что сделав?» savoliga javob beradi: «читая, прочитав». Aniqlik sifatdoshlari: «-ущ-/-ющ-/-ащ-/-ящ-» (hozirgi), «-вш-/-ш-» (o‘tgan). Majhul sifatdoshlar: «-ем-/-им-/-ом-» (hozirgi), «-нн-/-енн-/-т-» (o‘tgan). Ravishdoshlar: «-я/-а» (nesovershennyy), «-в/-вшись» (sovershennyy). Har ikkala oborot otdan keyin yoki gap boshida vergul bilan ajratiladi. Ravishdoshlar maslahat va yo‘riqnomalarda ko‘p ishlatiladi: ular qaysi harakat bir vaqtda, qaysi biri avval bajarilishini aniq ko‘rsatadi.
| sifatdosh | ravishdosh | |
|---|---|---|
| o‘zgaradimi? | ha (jins, son, kelishik) | yo‘q |
| savol | какой? | что делая? что сделав? |
| misol | бегущий мальчик | Мальчик шёл, улыбаясь. |
Rus tilidagi o‘yinchoq qo‘llanmasida: «Открыв коробку, достаньте детали». O‘quvchi gap harakatni ko‘rsatayotganini, buyumni tasvirlamayotganini ajratadi va ishni tartib bilan boshlaydi.
Tarjimonlar, tahrirchilar va qo‘llanma yozuvchilar sifatdosh va ravishdoshni adashtirmasdan matnni aniq qiladi.
Ikki qisqa gap yozing: birida «играющий ребёнок» kabi sifatdosh, ikkinchisida «Отвечая, она встала» kabi ravishdosh bo‘lsin.
Sifatdosh yoki ravishdosh? Kartochkalar: o‘quvchilar so‘zni ko‘rib, «o‘zgaradimi?» deb so‘raydi va javobini aytadi.