☰ Mundarija · Rus tili

Ketma-ket harakatlar: sovershennyy vid ravishdoshi; takrorlash

Darslar 19–20 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
20

Takrorlash: sifatdosh va ravishdosh

Darslik: 66–69-betlar
MaqsadSifatdosh va ravishdoshni takrorlash, ularni farqlash va tinish belgilarini qo‘yish.
Yangi so‘zlar
takrorlash · повторениеoborot · оборотmaslahat · советtinish belgisi · знак препинания
Tushuntirish

Takrorlaymiz. Sifatdosh sifat kabi o‘zgaradi (jins, son, kelishik) va «какой?» savoliga javob beradi: «читающий, прочитавший, читаемый, прочитанный». Ravishdosh o‘zgarmaydi va «что делая? что сделав?» savoliga javob beradi: «читая, прочитав». Aniqlik sifatdoshlari: «-ущ-/-ющ-/-ащ-/-ящ-» (hozirgi), «-вш-/-ш-» (o‘tgan). Majhul sifatdoshlar: «-ем-/-им-/-ом-» (hozirgi), «-нн-/-енн-/-т-» (o‘tgan). Ravishdoshlar: «-я/-а» (nesovershennyy), «-в/-вшись» (sovershennyy). Har ikkala oborot otdan keyin yoki gap boshida vergul bilan ajratiladi. Ravishdoshlar maslahat va yo‘riqnomalarda ko‘p ishlatiladi: ular qaysi harakat bir vaqtda, qaysi biri avval bajarilishini aniq ko‘rsatadi.

Namunalar
Velosipedchiga maslahat: «Садясь на велосипед, надень шлем. Проверив тормоза, начинай движение. Подъезжая к перекрёстку, сбавь скорость.»
Tahlil: «читающий» — sifatdosh; «читая» — ravishdosh; «прочитанный» — sifatdosh; «прочитав» — ravishdosh.
Sinfda faoliyat

Sifatdosh yoki ravishdosh? Kartochkalar: o‘quvchilar so‘zni ko‘rib, «o‘zgaradimi?» deb so‘raydi va javobini aytadi.

Mashq
1
Sifatdosh yoki ravishdosh: «читающий, читая, прочитав, прочитавший, прочитанный».
2
Sifatdosh oborotiga aylantiring: «Ученик, который читает вслух».
3
Tinish belgilarini qo‘ying: «Прочитав рассказ я задумался».
4
Sifatdosh va ravishdosh o‘rtasidagi asosiy farq nima?