ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Ketma-ket harakatlar: sovershennyy vid ravishdoshi; takrorlash

Darslar 19–20 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
20

Takrorlash: sifatdosh va ravishdosh

Darslik: 66–69-betlar
MaqsadSifatdosh va ravishdoshni takrorlash, ularni farqlash va tinish belgilarini qo‘yish.
Yangi so‘zlar
takrorlash · повторениеoborot · оборотmaslahat · советtinish belgisi · знак препинания
Tushuntirish

Takrorlaymiz. Sifatdosh sifat kabi o‘zgaradi (jins, son, kelishik) va «какой?» savoliga javob beradi: «читающий, прочитавший, читаемый, прочитанный». Ravishdosh o‘zgarmaydi va «что делая? что сделав?» savoliga javob beradi: «читая, прочитав». Aniqlik sifatdoshlari: «-ущ-/-ющ-/-ащ-/-ящ-» (hozirgi), «-вш-/-ш-» (o‘tgan). Majhul sifatdoshlar: «-ем-/-им-/-ом-» (hozirgi), «-нн-/-енн-/-т-» (o‘tgan). Ravishdoshlar: «-я/-а» (nesovershennyy), «-в/-вшись» (sovershennyy). Har ikkala oborot otdan keyin yoki gap boshida vergul bilan ajratiladi. Ravishdoshlar maslahat va yo‘riqnomalarda ko‘p ishlatiladi: ular qaysi harakat bir vaqtda, qaysi biri avval bajarilishini aniq ko‘rsatadi.

sifatdoshravishdosh
o‘zgaradimi?ha (jins, son, kelishik)yo‘q
savolкакой?что делая? что сделав?
misolбегущий мальчикМальчик шёл, улыбаясь.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilidagi o‘yinchoq qo‘llanmasida: «Открыв коробку, достаньте детали». O‘quvchi gap harakatni ko‘rsatayotganini, buyumni tasvirlamayotganini ajratadi va ishni tartib bilan boshlaydi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar, tahrirchilar va qo‘llanma yozuvchilar sifatdosh va ravishdoshni adashtirmasdan matnni aniq qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki qisqa gap yozing: birida «играющий ребёнок» kabi sifatdosh, ikkinchisida «Отвечая, она встала» kabi ravishdosh bo‘lsin.

Namunalar
Velosipedchiga maslahat: «Садясь на велосипед, надень шлем. Проверив тормоза, начинай движение. Подъезжая к перекрёстку, сбавь скорость.»
Tahlil: «читающий» — sifatdosh; «читая» — ravishdosh; «прочитанный» — sifatdosh; «прочитав» — ravishdosh.
Sinfda faoliyat

Sifatdosh yoki ravishdosh? Kartochkalar: o‘quvchilar so‘zni ko‘rib, «o‘zgaradimi?» deb so‘raydi va javobini aytadi.

Mashq
1
Sifatdosh yoki ravishdosh: «читающий, читая, прочитав, прочитавший, прочитанный».
2
Sifatdosh oborotiga aylantiring: «Ученик, который читает вслух».
3
Tinish belgilarini qo‘ying: «Прочитав рассказ я задумался».
4
Sifatdosh va ravishdosh o‘rtasidagi asosiy farq nima?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVideo qo‘ng‘iroq: Qoraqalpog‘istonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →