ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Bir vaqtdagi asosiy va qo‘shimcha harakat: nesovershennyy vid ravishdoshi

Darslar 18 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
18

Asosiy va qo‘shimcha harakat bir vaqtda: nesovershennyy vid ravishdoshi

Darslik: 60–64-betlar
MaqsadNesovershennyy vid ravishdoshini («читая, слушая») yasash va ravishdosh oborotini vergul bilan ajratish.
Yangi so‘zlar
ravishdosh · деепричастиеqo‘shimcha harakat · добавочное действиеbir vaqtda · одновременноfrazeologizm · фразеологизм
Tushuntirish

Ravishdosh («деепричастие») fe’lning o‘zgarmaydigan shakli bo‘lib, qo‘shimcha harakatni bildiradi va «что делая?» (nesovershennyy vid) yoki «что сделав?» (sovershennyy vid) savoliga javob beradi. Nesovershennyy vid ravishdoshi qo‘shimcha harakat asosiy harakat bilan bir vaqtda bo‘lishini ko‘rsatadi: «Бабушка вязала шарф, поглядывая в окно». U hozirgi zamon o‘zagidan «-я» yoki («ж, ч, ш, щ»dan keyin) «-а» qo‘shib yasaladi: «читают — читая, слушают — слушая, говорят — говоря, держат — держа»; «-ся» li fe’llarda «-ясь, -ась»: «улыбаясь». Ba’zi fe’llardan yasalmaydi: o‘zagi «г, к» bilan tugaydigan («пекут, стригут»), shipyashchi bilan tugaydigan («пашут, лижут»), faqat undoshlardan iborat («пьют, льют, рвут») va «-ну-» li («сохнут, гаснут») fe’llardan. Asosiy va qo‘shimcha harakatni bir shaxs bajaradi. Ravishdosh oboroti har doim vergul bilan ajratiladi; frazeologizmdagi ravishdosh ajratilmaydi: «работать не покладая рук».

рисуo‘zak (3-shaxs ko‘plik: рисуют)+яravishdosh qo‘shimchasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilidagi yo‘l xavfsizligi plakatida yozilgan: «Переходя дорогу, смотрите по сторонам». Shu jumla bir vaqtda ikki ishni bajarish qoidasini qisqa va ravshan bildiradi.

Kim ishlatadi

Xavfsizlik bo‘yicha ko‘rsatma yozuvchilar, haydovchilik o‘qituvchilari va yo‘l patrul xodimlari bir vaqtdagi ikki ishni ravon ifodalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ovoz chiqarib «Входя в класс, здоровайся» deb ayting, so‘ng maktab yo‘lagi uchun ravishdosh bilan o‘zingizning qoidangizni tuzing.

Namunalar
«Помощница». «Малика моет посуду, напевая песню. Мама готовит обед, слушая радио. Брат делает уроки, не отвлекаясь.»
Jadval: «читают — читая»; «смотрят — смотря»; «идут — идя»; «улыбаются — улыбаясь». Frazeologizmlar: «сидеть сложа руки», «бежать сломя голову», «делать спустя рукава».
Sinfda faoliyat

«Два дела сразу». O‘quvchi bir harakatni bajarib, ikkinchisini aytadi: «Я иду, напевая». Sinf ravishdosh oborotini to‘g‘ri aytsa, ball oladi.

Mashq
1
Ravishdosh yasang: «слушают, говорят, смеются, дышат».
2
Ikki gapni birlashtiring: «Девочка шла по улице. Она напевала песню».
3
Qaysi fe’llardan nesovershennyy ravishdosh yasalmaydi: «пекут, читают, пашут, пьют»?
4
Nega «Идя по улице, шёл дождь» noto‘g‘ri?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin: ustaxona tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →