Darslar 9 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
9
Inkor: inkor olmoshlari
Darslik: 30–33-betlar
MaqsadInkor olmoshlarini («никто, ничего, некого, нечего») to‘g‘ri yozish va gapda ishlatish; «ни» va «не» farqini bilish.
Yangi so‘zlar
hech kim · никтоhech narsa · ничтоhech qanday · никакойhech kimga · никому
Tushuntirish
Inkor olmoshlari «ни-» va «не-» old qo‘shimchalari bilan yasaladi: «никто, ничто, никакой, нисколько» va «некого, нечего». «Ни-» li olmoshli gapda fe’lning oldida yana «не» keladi (ikkinchi inkor): «Никто не пришёл. Я ничего не знаю». «Не-» li olmoshlar («некого, нечего, некому, нечем, не о ком») ega bo‘la olmaydi, bosh kelishikda bo‘lmaydi; ular «qiladigan kishi yo‘q, qiladigan narsa yo‘q» ma’nosini beradi, fe’l infinitivda keladi, shaxs esa jo‘nalish kelishigida: «Мне некого спросить. Ему нечего делать». Predlog bo‘lsa, olmosh ajratib yoziladi: «ни с кем, не с кем, ни о чём, не о чем». Urg‘u «не-»li olmoshlarda «не»ga tushadi: «не′кого, не′чего»; «ни-»lilarda oxirgi bo‘g‘inga: «никого′, ничего′».
Namunalar
«Дождливый день». «Брат уехал, и мне не с кем играть. Читать нечего: все книги я уже прочитал. На улице холодно, поэтому я никуда не иду. Никто не звонит, ничего не происходит.»
Jadval: «кого? — никого′ / не′кого», «кому? — никому′ / не′кому», «кем? — нике′м / не′кем», «о ком? — ни о ко′м / не′ о ком», «чего? — ничего′ / не′чего».
Sinfda faoliyat
«Нет-нет-нет». Sheriging savollariga faqat inkor bilan javob bering: «Ты кого-нибудь ждёшь?» — «Никого не жду». Kim kulib yuborsa, yutqazadi.
Mashq
1
Inkor bilan javob bering: «Ты кого-нибудь ждёшь?», «О чём ты думаешь?», «Кому ты звонил?»
Я никого не жду. Я ни о чём не думаю. Я никому не звонил.
2
«ни» yoki «не»: «Мне ... с кем поговорить», «Он ... с кем не поговорил», «Нам ... о чем спорить».
не с кем; ни с кем; не о чем
3
Inkor gapga aylantiring: «Все пришли. Всё понял. Всем помог».
Никто не пришёл. Ничего не понял. Никому не помог.
4
Nega «Мне некого спросить»da fe’lning oldida «не» yo‘q?
«Некого» o‘zi inkor ma’noli, fe’l infinitivda, shaxs jo‘nalish kelishigida; ikkinchi inkor kerak emas.