☰ Mundarija · Rus tili

Bajargan harakat bo‘yicha ta’rif: o‘tgan zamon aniqlik sifatdoshi

Darslar 15 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
15

Bajargan harakat bo‘yicha ta’rif: o‘tgan zamon aniqlik sifatdoshi

Darslik: 49–52-betlar
MaqsadO‘tgan zamon aniqlik sifatdoshini («прочитавший, нёсший») yasash va kelishikda to‘g‘ri qo‘llash.
Yangi so‘zlar
g‘olib · победительplakat · плакатolimpiada · олимпиадаmukofot · приз
Tushuntirish

O‘tgan zamon aniqlik sifatdoshi («действительное причастие прошедшего времени») predmetning o‘tmishda bajargan harakati bo‘yicha ta’rif beradi: «прочитавший книгу, выигравший олимпиаду». U fe’lning o‘tgan zamon o‘zagidan yasaladi: o‘zak unli bilan tugasa, «-вш-» + «ий» («прочитать — прочитавший, купить — купивший»), undosh bilan tugasa, «-ш-» + «ий» («нести — нёсший, привести — приведший»). U ikkala vid fe’llaridan yasaladi: «писавший» (nesovershennyy), «написавший» (sovershennyy). Sifatdosh o‘zi ta’riflagan otga jins, son va kelishikda mos keladi: «ученик, выполнивший задание», «ученика, выполнившего задание», «ученикам, выполнившим задание». Otdan keyin turgan oborot vergul bilan ajratiladi.

Namunalar
«Победители». «Ученики, выигравшие олимпиаду, получили призы. Девочка, нарисовавшая лучший плакат, стала героем дня. Мальчик, прибежавший первым, поднял руки.»
Jadval: «выполнить — выполнивший»; «прочитать — прочитавший»; «нести — нёсший»; «вести — ведший»; «прийти — пришедший».
Sinfda faoliyat

«Кто что сделал?» O‘qituvchi gap aytadi («Камил прочитал рассказ»). O‘quvchilar buni sifatdosh oboroti bilan aytadi: «Камил, прочитавший рассказ».

Mashq
1
Sifatdosh yasang: «написать, купить, рассказать, привезти».
2
Sifatdosh oboroti bilan ayting: «Нодира полила цветы».
3
Oxirini qo‘ying: «Я поблагодарил ученика, победивш... в олимпиаде», «Мы говорим о девочке, нарисовавш... плакат».
4
Nega bir holda «-вш-», boshqasida «-ш-» yoziladi?