☰ Mundarija · Rus tili

Kasb va xarakter: ot jinsi va «-ость» qo‘shimchasi

Darslar 1 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
1

Kasb va mutaxassislik haqida: ot jinsi, «-ость» va kasb nomlari

Darslik: 3–6-betlar
Maqsad«Профессия» mavzusida kasb nomlarini va xarakter xislatlarini ishlatish; sifatdan «-ость» bilan ot yasash; kasb nomlarining ayol jinsi shaklini hosil qilish.
Yangi so‘zlar
kasb · профессияxarakter xislati · черта характераmas’uliyat · ответственностьtarjimon · переводчик
Tushuntirish

Kasb nomlari ko‘pincha «-тель, -ист, -чик, -ник, -ец» qo‘shimchalari bilan yasaladi: «учитель, пианист, лётчик, художник, продавец». Ayol shaxsni bildirish uchun «-ниц-, -к-, -чиц-, -щиц-» qo‘shiladi: «учительница, пианистка, переводчица, продавщица». Ba’zi kasb nomlarining ayol jinsi shakli yo‘q: «врач, юрист, библиотекарь, дизайнер». Ular ham erkakka, ham ayolga aytiladi, jinsni esa boshqa so‘z ko‘rsatadi: «Моя сестра — юрист. Мой брат — юрист». Xarakter xislati sifatdan «-ость» qo‘shimchasi bilan yasaladi va ayol jinsidagi ot bo‘ladi: «смелый — смелость, вежливый — вежливость». Yumshoq belgi bilan tugagan otning jinsini unga bog‘langan so‘zdan bilamiz: «тёплый день» (erkak jinsi), «важная цель» (ayol jinsi).

Namunalar
«Наша семья». «Мой старший брат — лётчик, а сестра — переводчица. Брату нужны смелость и точность, а сестре — внимательность и терпение. Тётя работает дизайнером, и дядя тоже дизайнер.»
Jadval: «бодрый — бодрость», «честный — честность», «ответственный — ответственность»; «художник — художница», «пианист — пианистка», «продавец — продавщица».
Sinfda faoliyat

«Кто это?» O‘qituvchi erkak kasb nomini aytadi («переводчик»), o‘quvchilar ayol shaklini aytadi («переводчица»). Agar ayol shakli bo‘lmasa («врач»), hamma o‘rnidan turadi.

Mashq
1
«-ость» bilan ot yasang: «честный, храбрый, внимательный, нежный».
2
Ayol shaklini yasang: «ученик, художник, переводчик, продавец».
3
«пианист, продавец, библиотекарь, художник» ichida qaysi so‘zning ayol shakli yo‘q?
4
Nega «Моя сестра — врач» deymiz, «врачиха» emas?