ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Bajarayotgan harakat bo‘yicha ta’rif: hozirgi zamon aniqlik sifatdoshi

Darslar 14 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
14

Bajarayotgan harakat bo‘yicha ta’rif: hozirgi zamon aniqlik sifatdoshi

Darslik: 45–49-betlar
MaqsadHozirgi zamon aniqlik sifatdoshini («читающий, говорящий») yasash va sifatdosh oborotini to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
sifatdosh · причастиеsifatdosh oboroti · причастный оборотstanok · станокfabrika · фабрика
Tushuntirish

Sifatdosh («причастие») fe’lning maxsus shakli: unda fe’lning belgilari (vid, zamon) ham, sifatning belgilari (jins, son, kelishik, «какой?» savoli) ham bor. Hozirgi zamon aniqlik sifatdoshi predmetning hozir bajarayotgan harakati bo‘yicha ta’rif beradi: «работающий станок, машина, собирающая хлопок». U faqat nesovershennyy vid fe’llaridan yasaladi: hozirgi zamon 3-shaxs ko‘plik shaklidan «-т» tushiriladi va «-щ-» + «ий» qo‘shiladi. I tuslanishda «-ущ-/-ющ-» («пишут — пишущий, читают — читающий»), II tuslanishda «-ащ-/-ящ-» («говорят — говорящий, держат — держащий»). Sifatdosh otga jins, son, kelishikda mos keladi. Sifatdosh oboroti otdan keyin kelsa, vergul bilan ajratiladi: «Машина, собирающая хлопок, работает в поле».

tuslanishfe’l3-shaxs ko‘pliksifatdosh
I (-ущ-, -ющ-)ждатьждутждущий
II (-ащ-, -ящ-)кричатькричаткричащий
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilidagi fotosuratga yozuv yozayotgan o‘quvchi suratga mos qisqa tavsifni tanlaydi: «Птица, сидящая на ветке». Yozuv suratni ko‘rmagan odamga ham tushunarli bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Suratga yozuv yozuvchilar, muzey gidlari va jurnalistlar shaxs yoki narsani harakati bilan tavsiflaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kichik rasm chizib, ostiga bitta sifatdosh bilan rus tilida yozuv yozing, masalan, «Кот, спящий на подоконнике».

Namunalar
«На стройке». «На стройке работают машины. Экскаватор, копающий землю, стоит слева. Подъёмный кран, поднимающий кирпичи, стоит справа. Рабочие, строящие новый дом, надели каски.»
Jadval: «писать — пишут — пишущий»; «слушать — слушают — слушающий»; «любить — любят — любящий»; «видеть — видят — видящий»; «сидеть — сидят — сидящий».
Sinfda faoliyat

«Кто какой?» O‘quvchi sinfdoshining harakatini aytadi («Алишер отвечает»), sheriklari uni sifatdosh bilan ta’riflaydi: «Алишер, отвечающий у доски».

Mashq
1
Hozirgi zamon sifatdoshini yasang: «играют, строят, смотрят, пишут».
2
Sifatdosh oboroti bilan bitta gap qiling: «Девочка поёт песню».
3
Tinish belgilarini qo‘ying: «Ученик решающий задачу сидит у окна».
4
Nega «летящий мяч» sifatdosh, «новый мяч» esa sifat?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKlub vimpeli va nishoniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →