☰ Mundarija · Rus tili

Bajarayotgan harakat bo‘yicha ta’rif: hozirgi zamon aniqlik sifatdoshi

Darslar 14 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
14

Bajarayotgan harakat bo‘yicha ta’rif: hozirgi zamon aniqlik sifatdoshi

Darslik: 45–49-betlar
MaqsadHozirgi zamon aniqlik sifatdoshini («читающий, говорящий») yasash va sifatdosh oborotini to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
sifatdosh · причастиеsifatdosh oboroti · причастный оборотstanok · станокfabrika · фабрика
Tushuntirish

Sifatdosh («причастие») fe’lning maxsus shakli: unda fe’lning belgilari (vid, zamon) ham, sifatning belgilari (jins, son, kelishik, «какой?» savoli) ham bor. Hozirgi zamon aniqlik sifatdoshi predmetning hozir bajarayotgan harakati bo‘yicha ta’rif beradi: «работающий станок, машина, собирающая хлопок». U faqat nesovershennyy vid fe’llaridan yasaladi: hozirgi zamon 3-shaxs ko‘plik shaklidan «-т» tushiriladi va «-щ-» + «ий» qo‘shiladi. I tuslanishda «-ущ-/-ющ-» («пишут — пишущий, читают — читающий»), II tuslanishda «-ащ-/-ящ-» («говорят — говорящий, держат — держащий»). Sifatdosh otga jins, son, kelishikda mos keladi. Sifatdosh oboroti otdan keyin kelsa, vergul bilan ajratiladi: «Машина, собирающая хлопок, работает в поле».

Namunalar
«На стройке». «На стройке работают машины. Экскаватор, копающий землю, стоит слева. Подъёмный кран, поднимающий кирпичи, стоит справа. Рабочие, строящие новый дом, надели каски.»
Jadval: «писать — пишут — пишущий»; «слушать — слушают — слушающий»; «любить — любят — любящий»; «видеть — видят — видящий»; «сидеть — сидят — сидящий».
Sinfda faoliyat

«Кто какой?» O‘quvchi sinfdoshining harakatini aytadi («Алишер отвечает»), sheriklari uni sifatdosh bilan ta’riflaydi: «Алишер, отвечающий у доски».

Mashq
1
Hozirgi zamon sifatdoshini yasang: «играют, строят, смотрят, пишут».
2
Sifatdosh oboroti bilan bitta gap qiling: «Девочка поёт песню».
3
Tinish belgilarini qo‘ying: «Ученик решающий задачу сидит у окна».
4
Nega «летящий мяч» sifatdosh, «новый мяч» esa sifat?