☰ Mundarija · Rus tili

S. A. Yesenin: «Черёмуха» va qo‘ng‘iroq haqida she’r

Darslar 36 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
36

S. A. Yesenin: «Черёмуха» va boshqa she’rlar

Darslik: 136–140-betlar
MaqsadS. A. Yeseninning hayoti va «Черёмуха» hamda qo‘ng‘iroq haqidagi she’rning mazmunini rus tilida aytib berish; epitet, metafora, taqqos va jonlantirishni topish.
Yangi so‘zlar
shumurt · черёмухаqo‘ng‘iroq · колоколariq, soy · ручейqor erigan joy · проталинка
Tushuntirish

Sergey Aleksandrovich Yesenin (1895–1925) 1895-yil 21-sentabrda Ryazan guberniyasidagi Konstantinovo qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan. U o‘z qishlog‘idagi zemstvo bilim yurtida o‘qigan, 1913-yilda Moskvadagi Shahar xalq universitetiga kirgan, keyin Peterburgga ko‘chib, mashhur shoir va yozuvchilar bilan tanishgan. Birinchi she’rlari 1914-yilda bosilgan. U ona yurt tabiatini – kamtarin, tashqaridan unchalik yorqin bo‘lmagan Rossiyani – «берёзового ситца» mamlakati deb atagan; she’rlari ohangdor, ko‘pi qo‘shiqqa aylangan. Sharqqa qiziqqan: Boku, Tbilisi, Toshkent va Buxoroga borgach «Персидские мотивы» to‘plamini yozgan; Eron unga Osiyoning yuragidek tuyulgan. Yesenin 30 yoshida vafot etgan. Toshkentda uning muzeyi bor. «Черёмуха» she’rida gullagan shumurt, oltin shoxlar ‘jingalak soch’dek o‘ralgan, soy esa shoxlarga qo‘shiq aytadi. Qo‘ng‘iroq haqidagi she’rda mudragan qo‘ng‘iroq dalalarni uyg‘otadi, yer quyoshga jilmayadi.

Namunalar
«Черёмуха»da epitetlar: «душистая», «золотистые», «медвяная», «серебряный». Taqqos: «ветки, что кудри, завила». Jonlantirish: ruchey shoxlarga «песенки поёт».
Qo‘ng‘iroq she’rida jonlantirish: «колокол … разбудил поля», «улыбнулась солнцу сонная земля». Qo‘ng‘iroq zarblari moviy osmonga uchadi, ovozi o‘rmonlarda yangraydi, so‘ng yo‘l ortida so‘nadi.
Sinfda faoliyat

«Epitetlar bankasi»: o‘quvchilar «Черёмуха»dan epitet topadi va ularni ot bilan bog‘laydi («душистая черёмуха», «серебряный ручей»), so‘ng o‘z epitetini o‘ylab topadi.

Mashq
1
Yesenin qachon va qayerda tug‘ilgan?
2
«Персидские мотивы» to‘plamini Yesenin qayerlarga borgach yozgan?
3
Toshkentda Yesenin bilan bog‘liq nima bor?
4
Nima uchun «ручей песенки поёт» – jonlantirish?