☰ Mundarija · Rus tili

Unga nisbatan bajarilayotgan harakat: hozirgi zamon majhul sifatdoshi

Darslar 16 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
16

Unga nisbatan bajarilayotgan harakat: hozirgi zamon majhul sifatdoshi

Darslik: 52–54-betlar
MaqsadHozirgi zamon majhul sifatdoshini («охраняемый, любимый») yasash; aniqlik va majhul sifatdoshni farqlash.
Yangi so‘zlar
qo‘riqlash · охранятьqo‘riqlanadigan · охраняемыйo‘rganmoq · изучатьhurmat · уважение
Tushuntirish

Majhul sifatdosh («страдательное причастие») predmetga nisbatan bajariladigan harakatni bildiradi. Hozirgi zamon majhul sifatdoshi harakat hozir bajarilayotganini ko‘rsatadi: «двор, подметаемый дворником» (hovlini farrosh supurmoqda). U faqat o‘timli nesovershennyy vid fe’llaridan yasaladi: hozirgi zamon 1-shaxs ko‘plik shakliga «-ый» qo‘shiladi, ya’ni I tuslanishda «-ем-» («читаем — читаемый, изучаем — изучаемый»), II tuslanishda «-им-» («любим — любимый, видим — видимый»); «ведём — ведомый». O‘timsiz fe’llardan («спать, ходить») bunday sifatdosh yasalmaydi. Harakatni bajaruvchi vositali kelishikda keladi: «книга, читаемая учеником». Sifatdosh jins, son va kelishikda otga mos keladi.

Namunalar
«В музее». «Мы вошли в зал, посещаемый многими туристами. Древняя ваза, хранимая под стеклом, стоит на столе. Экскурсовод рассказывает о правителях, уважаемых народом.»
Solishtiring: «дворник, подметающий двор» (aniqlik) — «двор, подметаемый дворником» (majhul); «учитель, объясняющий тему» — «тема, объясняемая учителем».
Sinfda faoliyat

«Кто — что?» Juft bo‘lib: biri aniqlik sifatdoshli birikma aytadi («пчёлы, собирающие мёд»), ikkinchisi majhul shaklga aylantiradi («мёд, собираемый пчёлами»).

Mashq
1
Majhul sifatdosh yasang: «строит, получает, хранит, приглашает».
2
Majhul shaklga o‘tkazing: «Почтальон приносит письма».
3
Oxirni qo‘ying: «Мы идём по улице, украшаем... флагами», «Я читаю роман, любим... многими».
4
Nega «спать» fe’lidan hozirgi zamon majhul sifatdoshi yasalmaydi?