Darslar 25 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
25
Inkor ma’nosini ifodalash: inkor ravishlari
Darslik: 83–87-betlar
MaqsadInkor ravishlarini («никогда, нигде, некуда, некогда») to‘g‘ri yozish va ishlatish; «ни» va «не» farqini bilish.
Yangi so‘zlar
hech qachon · никогдаhech qayerda · нигдеhech qayoqqa · никудаvaqt yo‘q · некогда
Tushuntirish
Inkor ravishlari ham «ни-» va «не-» old qo‘shimchalari bilan yasaladi: «никак, нигде, никуда, ниоткуда, никогда» va «негде, некуда, неоткуда, незачем, некогда». Ular qo‘shib yoziladi. «Ни-» li ravish bo‘lsa, gapda yana «не» keladi (ikkinchi inkor): «Я никогда не был там. Здесь нигде нет воды». «Не-» li ravishlar «qilishga joy, vaqt, sabab yo‘q» ma’nosini beradi; fe’l infinitivda, shaxs jo‘nalish kelishigida: «Мне некуда идти. Ему некогда». Urg‘u «не-» li ravishlarda «не»ga tushadi: «не′где, не′куда, не′когда», «ни-» lilarda oxirgi bo‘g‘inga: «нигде′, никуда′, никогда′». «Не′когда» ikki ma’noda ishlatiladi: 1) vaqt yo‘q («Мне не′когда»); 2) bir vaqtlar («Не′когда здесь жили мамонты»).
Namunalar
«Каникулы». «— Куда ты едешь летом? — Никуда, мне некогда: я помогаю в саду. — А где твоя тетрадь? — Нигде не вижу, искать негде: все полки пусты.»
«Никогда — всегда». O‘qituvchi savol beradi («Ты когда-нибудь был в цирке?»). O‘quvchilar o‘ynab «Никогда не был» deb javob beradi; o‘qituvchi ikkinchi inkorni tekshiradi.
Mashq
1
Inkor bilan javob bering: «Где ты гулял в субботу?», «Куда ты идёшь?», «Когда ты там был?»
Нигде не гулял. Никуда не иду. Никогда там не был.