☰ Mundarija · Rus tili

Boshqa predmetga o‘tadigan harakat: o‘timli fe’llar

Darslar 12 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
12

Boshqa predmetga o‘tadigan harakat: o‘timli fe’llar

Darslik: 39–42-betlar
MaqsadO‘timli fe’llarni («читать книгу, встречать друга») aniqlash va ularga tushum kelishigidagi otni to‘g‘ri bog‘lash.
Yangi so‘zlar
o‘timli fe’l · переходный глаголsovg‘a · подарокmehmon · гостьbezatmoq · украшать
Tushuntirish

Harakat boshqa kishi yoki narsaga o‘tadigan fe’llar o‘timli fe’llar («переходные глаголы») deyiladi. Ular predlogsiz tushum kelishigidagi ot bilan keladi va «кого? что?» savollariga javob oladi: «читать книгу, встречать друга, украшать ёлку, любить маму». Qolgan fe’llar o‘timsiz: «идти, спать, жить, смеяться, стоять». «Идти в школу» o‘timli emas: «в школу» tushum kelishigida bo‘lsa ham, predlog bilan keladi. Tushum kelishigi shakli: «-а, -я» bilan tugagan otlar «-у, -ю» oladi («книга — книгу, сестра — сестру»); jonsiz otlarda bosh kelishik bilan bir xil («вижу дом, окно»); jonli erkak jinsdagi va jonli ko‘plikdagi otlarda qaratqich kelishigi bilan bir xil («встречаю друга, вижу учеников»).

Namunalar
«Праздничный вечер». «Мы украшаем ёлку, готовим подарки и ждём гостей. Бабушка печёт пирог, а папа встречает дедушку. Все любят этот праздник.»
Jadval: «купить подарок», «пригласить друга», «беречь природу», «слушать учителя» — o‘timli; «идти в школу», «жить в городе», «спать дома» — o‘timsiz.
Sinfda faoliyat

«Кого? Что?» O‘qituvchi fe’l aytadi («приглашать»), o‘quvchilar tushum kelishigida ot qo‘shib birikma tuzadi va «кого?» yoki «что?» savolini aytadi.

Mashq
1
O‘timli va o‘timsizni ajrating: «читать, спать, строить, идти, дарить, жить».
2
Tushum kelishigida yozing: «Я люблю (мама), (сестра), (брат), (город)».
3
Tushum kelishigida yozing: «приглашать (друг), (гостья)».
4
Nega «идти в школу» o‘timli fe’l birikmasi emas, «в школу» tushum kelishigida bo‘lsa ham?