ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Boshqa predmetga o‘tadigan harakat: o‘timli fe’llar

Darslar 12 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
12

Boshqa predmetga o‘tadigan harakat: o‘timli fe’llar

Darslik: 39–42-betlar
MaqsadO‘timli fe’llarni («читать книгу, встречать друга») aniqlash va ularga tushum kelishigidagi otni to‘g‘ri bog‘lash.
Yangi so‘zlar
o‘timli fe’l · переходный глаголsovg‘a · подарокmehmon · гостьbezatmoq · украшать
Tushuntirish

Harakat boshqa kishi yoki narsaga o‘tadigan fe’llar o‘timli fe’llar («переходные глаголы») deyiladi. Ular predlogsiz tushum kelishigidagi ot bilan keladi va «кого? что?» savollariga javob oladi: «читать книгу, встречать друга, украшать ёлку, любить маму». Qolgan fe’llar o‘timsiz: «идти, спать, жить, смеяться, стоять». «Идти в школу» o‘timli emas: «в школу» tushum kelishigida bo‘lsa ham, predlog bilan keladi. Tushum kelishigi shakli: «-а, -я» bilan tugagan otlar «-у, -ю» oladi («книга — книгу, сестра — сестру»); jonsiz otlarda bosh kelishik bilan bir xil («вижу дом, окно»); jonli erkak jinsdagi va jonli ko‘plikdagi otlarda qaratqich kelishigi bilan bir xil («встречаю друга, вижу учеников»).

o‘timli (+ tushum)o‘timsiz
варить супплавать в реке
чинить часысидеть дома
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilidagi qo‘llanmada qog‘oz buyum yasash ko‘rsatmasi bor: «Возьмите лист бумаги, сложите его пополам». O‘quvchi fe’llarni tushunib, ishni to‘g‘ri bajaradi.

Kim ishlatadi

Qo‘llanma yozuvchilar, video muallimlar va tarjimonlar ko‘rsatmalarni ravshan fe’llar bilan beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ovoz chiqarib «Сложите лист бумаги пополам» deb ayting va qog‘ozni shunday buklab ko‘ring.

Namunalar
«Праздничный вечер». «Мы украшаем ёлку, готовим подарки и ждём гостей. Бабушка печёт пирог, а папа встречает дедушку. Все любят этот праздник.»
Jadval: «купить подарок», «пригласить друга», «беречь природу», «слушать учителя» — o‘timli; «идти в школу», «жить в городе», «спать дома» — o‘timsiz.
Sinfda faoliyat

«Кого? Что?» O‘qituvchi fe’l aytadi («приглашать»), o‘quvchilar tushum kelishigida ot qo‘shib birikma tuzadi va «кого?» yoki «что?» savolini aytadi.

Mashq
1
O‘timli va o‘timsizni ajrating: «читать, спать, строить, идти, дарить, жить».
2
Tushum kelishigida yozing: «Я люблю (мама), (сестра), (брат), (город)».
3
Tushum kelishigida yozing: «приглашать (друг), (гостья)».
4
Nega «идти в школу» o‘timli fe’l birikmasi emas, «в школу» tushum kelishigida bo‘lsa ham?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKechqurun soyda qisqichbaqalarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →