Boshqa predmetga o‘tadigan harakat: o‘timli fe’llar
Darslar 12 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
12
Boshqa predmetga o‘tadigan harakat: o‘timli fe’llar
Darslik: 39–42-betlar
MaqsadO‘timli fe’llarni («читать книгу, встречать друга») aniqlash va ularga tushum kelishigidagi otni to‘g‘ri bog‘lash.
Harakat boshqa kishi yoki narsaga o‘tadigan fe’llar o‘timli fe’llar («переходные глаголы») deyiladi. Ular predlogsiz tushum kelishigidagi ot bilan keladi va «кого? что?» savollariga javob oladi: «читать книгу, встречать друга, украшать ёлку, любить маму». Qolgan fe’llar o‘timsiz: «идти, спать, жить, смеяться, стоять». «Идти в школу» o‘timli emas: «в школу» tushum kelishigida bo‘lsa ham, predlog bilan keladi. Tushum kelishigi shakli: «-а, -я» bilan tugagan otlar «-у, -ю» oladi («книга — книгу, сестра — сестру»); jonsiz otlarda bosh kelishik bilan bir xil («вижу дом, окно»); jonli erkak jinsdagi va jonli ko‘plikdagi otlarda qaratqich kelishigi bilan bir xil («встречаю друга, вижу учеников»).
Namunalar
«Праздничный вечер». «Мы украшаем ёлку, готовим подарки и ждём гостей. Бабушка печёт пирог, а папа встречает дедушку. Все любят этот праздник.»