☰ Mundarija · Rus tili

Predmetning holati: qisqa sifatlar

Darslar 4 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
4

Predmetning holati: sifatning qisqa shakli

Darslik: 11–14-betlar
MaqsadSifatning qisqa shaklini yasash va gapda ishlatish; qochuvchi unlilar va shipyashchilardan keyingi yozuvni bilish.
Yangi so‘zlar
kuchli · сильныйaqlli · умныйehtiyotkor · осторожныйyengil · близкий
Tushuntirish

Sifatning to‘liq shakli «какой? какая? какое? какие?» degan savollarga javob beradi. Qisqa shakl «каков? какова? каково? каковы?» savollariga javob beradi va holatni bildiradi. U faqat jins va son bo‘yicha o‘zgaradi: erkak jinsida oxirgi qo‘shimcha yo‘q («силён»), ayol jinsida «-а» («сильна»), o‘rta jinsda «-о» («сильно»), ko‘plikda «-ы/-и» («сильны»). Qisqa sifat odatda gapda kesim bo‘lib, otdan keyin turadi: «Наш конь силён». O‘zagi «н» yoki «к» bilan tugasa, erkak jinsida qochuvchi unli paydo bo‘ladi: «сильный — силён, близкий — близок, ловкий — ловок». «ж, ч, ш» bilan tugagan o‘zakda yumshoq belgi yozilmaydi: «колючий — колюч, свежий — свеж».

Namunalar
«На реке». «Река широка и глубока. Вода холодна, но чиста. Берег высок и крут. Мы осторожны и внимательны.»
Jadval: «умный — умён, умна, умно, умны»; «близкий — близок, близка, близко, близки»; «свежий — свеж, свежа, свежо, свежи».
Sinfda faoliyat

«Какой он?» O‘qituvchi to‘liq sifat aytadi («смелый волк»), o‘quvchilar qisqa shaklda gap tuzadi («Волк смел»).

Mashq
1
Erkak jinsidagi qisqa shaklni yozing: «красивый, умный, тихий, свежий».
2
Qisqa shaklni qo‘ying: «Эта река (глубокая) ..., это озеро (глубокое) ..., эти реки (глубокие) ...».
3
Qaysi gapda qisqa sifat bor: «Кошка ленива» yoki «ленивая кошка»?
4
Nega «колюч» deymiz, «колючь» emas?