Harakatning maqsadi va sababi: maqsad va sabab ravishlari
Darslar 24 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
24
Harakatning maqsadi va sababi: maqsad va sabab ravishlari
Darslik: 80–83-betlar
MaqsadMaqsad va sabab ravishlarini («зачем, нарочно, поэтому, сгоряча, случайно») farqlash va gapda ishlatish.
Yangi so‘zlar
ataylab · нарочноtasodifan · случайноshuning uchun · поэтомуg‘azab bilan · сгоряча
Tushuntirish
Maqsad ravishlari («наречия цели») harakat nima uchun bajarilganini bildiradi va «зачем? с какой целью?» savollariga javob beradi: «зачем, затем, нарочно, специально, назло». Sabab ravishlari («наречия причины») harakat nima sababdan bo‘lganini bildiradi va «почему? по какой причине?» savollariga javob beradi: «почему, потому, поэтому, сгоряча, случайно, невольно, поневоле». «Не зря, недаром» «sababsiz emas» degan ma’noni beradi: «Недаром Навруз называют праздником весны». Bunday ravishlar hikoyada sabab va maqsadni aniq ko‘rsatadi.
Sabab: почему?→Harakat→Maqsad: зачем?
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sinfdoshining qalamini tasodifan yerga tushirgan o‘quvchi «Извините, я нечаянно» deydi. Bu qisqa gap uzr so‘rash uchun yetarli bo‘ladi.
Kim ishlatadi
Xizmat ko‘rsatuvchilar, hakamlar va o‘qituvchilar sabab va maqsadni ifodalovchi so‘zlar bilan vaziyatni tushuntiradi.
Bugun sinab ko‘ring
Sinfdoshingizga «Я нечаянно взял твою ручку. Извини!» deb ayting va javobini tinglang.
Namunalar
«Навруз». «Навруз отмечают двадцать первого марта. Недаром его называют праздником весны: в этот день день почти равен ночи. Хозяйки специально готовят сумаляк, поэтому в махалле пахнет праздником. Дети нарочно встают рано, чтобы помочь взрослым.»
Gaplar: «Он специально пришёл раньше, чтобы помочь». «Он случайно уронил чашку». «Она сгоряча хлопнула дверью, поэтому ей было стыдно».
Sinfda faoliyat
«Зачем? Почему?» Kartochkalarda ravishlar. O‘quvchi kartani oladi va uni maqsad yoki sabab qatoriga qo‘yadi, so‘ng u bilan gap tuzadi.