ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Unga nisbatan bajarilgan harakat: o‘tgan zamon majhul sifatdoshi

Darslar 17 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
17

Unga nisbatan bajarilgan harakat: o‘tgan zamon majhul sifatdoshi

Darslik: 54–60-betlar
MaqsadO‘tgan zamon majhul sifatdoshini («прочитанный, построенный, закрытый») va uning qisqa shaklini yasash, «н» va «нн» yozilishini bilish.
Yangi so‘zlar
qurilgan · построенныйyopilgan · закрытыйbajarilgan · выполненныйpishirilgan · приготовленный
Tushuntirish

O‘tgan zamon majhul sifatdoshi predmetga nisbatan bajarilgan harakatni bildiradi: «прочитанная книга» (kitob o‘qib bo‘lingan). U odatda o‘timli sovershennyy vid fe’llaridan yasaladi. Qo‘shimchalar: «-нн-» («а, я» bilan tugagan o‘zaklardan: «прочитать — прочитанный, сделать — сделанный»), «-енн-/-ённ-» («и, е» va undosh o‘zaklardan: «построить — построенный, решить — решённый, принести — принесённый»), «-т-» («закрыть — закрытый, открыть — открытый, сшить — сшитый»). To‘liq shaklda «нн», qisqa shaklda bitta «н»: «прочитанная книга — книга прочитана». Qisqa sifatdosh faqat jins va son bo‘yicha o‘zgaradi: «сделан, сделана, сделано, сделаны», kesim vazifasida keladi: «Урок окончен». Solishtiring: «Бахром, починивший велосипед» (aniqlik) — «Велосипед, починенный Бахромом» (majhul).

o‘zakqo‘shimchamisol
-а, -я-нн-потерять → потерянный
-и, -е, undosh-енн- / -ённ-починить → починенный · унести → унесённый
-ыть, -уть, -оть-т-забыть → забытый · свернуть → свёрнутый
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yangi bo‘yalgan skameykada rus tilida «Окрашено!» deb yozilgan. O‘quvchi qisqa shaklni tushunib, skameykaga o‘tirmaydi va kiyimi toza qoladi.

Kim ishlatadi

Ogohlantiruvchi yozuv tayyorlovchilar, bo‘yoqchilar va tozalovchilar ish bajarilganini qisqa shakl bilan bildiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfingizda allaqachon bajarilgan ishlar haqida uchta gap ayting, masalan «Пол подметён», va qisqa shakl qo‘shimchalariga e’tibor bering.

Namunalar
«Праздничный стол». «Стол, накрытый скатертью, стоит в центре комнаты. Салат нарезан бабушкой, пирог испечён мамой, а подарки уложены в коробку. Всё готово к празднику.»
to‘liq (нн)qisqa (н)
забытая вещьвещь забыта
починенный кранкран починен
Jadval: «написанное письмо — письмо написано»; «вымытая посуда — посуда вымыта»; «закрытое окно — окно закрыто»; «выстиранные рубашки — рубашки выстираны».
Sinfda faoliyat

«Всё сделано!» O‘qituvchi bajarilgan ish ro‘yxatini aytadi («посуда — вымыть»). O‘quvchilar tez qisqa shakl bilan javob beradi: «Посуда вымыта».

Mashq
1
Sifatdosh yasang: «прочитать, построить, закрыть, получить».
2
Majhul shaklga o‘tkazing: «Мама испекла пирог».
3
Qisqa shaklga o‘tkazing: «вымытая посуда, открытое окно, решённые задачи».
4
Nega «письмо написано»da bitta «н», «написанное письмо»da esa ikkita?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki qush sanog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →