☰ Mundarija · Rus tili

Unga nisbatan bajarilgan harakat: o‘tgan zamon majhul sifatdoshi

Darslar 17 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
17

Unga nisbatan bajarilgan harakat: o‘tgan zamon majhul sifatdoshi

Darslik: 54–60-betlar
MaqsadO‘tgan zamon majhul sifatdoshini («прочитанный, построенный, закрытый») va uning qisqa shaklini yasash, «н» va «нн» yozilishini bilish.
Yangi so‘zlar
qurilgan · построенныйyopilgan · закрытыйbajarilgan · выполненныйpishirilgan · приготовленный
Tushuntirish

O‘tgan zamon majhul sifatdoshi predmetga nisbatan bajarilgan harakatni bildiradi: «прочитанная книга» (kitob o‘qib bo‘lingan). U odatda o‘timli sovershennyy vid fe’llaridan yasaladi. Qo‘shimchalar: «-нн-» («а, я» bilan tugagan o‘zaklardan: «прочитать — прочитанный, сделать — сделанный»), «-енн-/-ённ-» («и, е» va undosh o‘zaklardan: «построить — построенный, решить — решённый, принести — принесённый»), «-т-» («закрыть — закрытый, открыть — открытый, сшить — сшитый»). To‘liq shaklda «нн», qisqa shaklda bitta «н»: «прочитанная книга — книга прочитана». Qisqa sifatdosh faqat jins va son bo‘yicha o‘zgaradi: «сделан, сделана, сделано, сделаны», kesim vazifasida keladi: «Урок окончен». Solishtiring: «Бахром, починивший велосипед» (aniqlik) — «Велосипед, починенный Бахромом» (majhul).

Namunalar
«Праздничный стол». «Стол, накрытый скатертью, стоит в центре комнаты. Салат нарезан бабушкой, пирог испечён мамой, а подарки уложены в коробку. Всё готово к празднику.»
Jadval: «написанное письмо — письмо написано»; «вымытая посуда — посуда вымыта»; «закрытое окно — окно закрыто»; «выстиранные рубашки — рубашки выстираны».
Sinfda faoliyat

«Всё сделано!» O‘qituvchi bajarilgan ish ro‘yxatini aytadi («посуда — вымыть»). O‘quvchilar tez qisqa shakl bilan javob beradi: «Посуда вымыта».

Mashq
1
Sifatdosh yasang: «прочитать, построить, закрыть, получить».
2
Majhul shaklga o‘tkazing: «Мама испекла пирог».
3
Qisqa shaklga o‘tkazing: «вымытая посуда, открытое окно, решённые задачи».
4
Nega «письмо написано»da bitta «н», «написанное письмо»da esa ikkita?