Unga nisbatan bajarilgan harakat: o‘tgan zamon majhul sifatdoshi
O‘tgan zamon majhul sifatdoshi predmetga nisbatan bajarilgan harakatni bildiradi: «прочитанная книга» (kitob o‘qib bo‘lingan). U odatda o‘timli sovershennyy vid fe’llaridan yasaladi. Qo‘shimchalar: «-нн-» («а, я» bilan tugagan o‘zaklardan: «прочитать — прочитанный, сделать — сделанный»), «-енн-/-ённ-» («и, е» va undosh o‘zaklardan: «построить — построенный, решить — решённый, принести — принесённый»), «-т-» («закрыть — закрытый, открыть — открытый, сшить — сшитый»). To‘liq shaklda «нн», qisqa shaklda bitta «н»: «прочитанная книга — книга прочитана». Qisqa sifatdosh faqat jins va son bo‘yicha o‘zgaradi: «сделан, сделана, сделано, сделаны», kesim vazifasida keladi: «Урок окончен». Solishtiring: «Бахром, починивший велосипед» (aniqlik) — «Велосипед, починенный Бахромом» (majhul).
| o‘zak | qo‘shimcha | misol |
|---|---|---|
| -а, -я | -нн- | потерять → потерянный |
| -и, -е, undosh | -енн- / -ённ- | починить → починенный · унести → унесённый |
| -ыть, -уть, -оть | -т- | забыть → забытый · свернуть → свёрнутый |
Yangi bo‘yalgan skameykada rus tilida «Окрашено!» deb yozilgan. O‘quvchi qisqa shaklni tushunib, skameykaga o‘tirmaydi va kiyimi toza qoladi.
Ogohlantiruvchi yozuv tayyorlovchilar, bo‘yoqchilar va tozalovchilar ish bajarilganini qisqa shakl bilan bildiradi.
Sinfingizda allaqachon bajarilgan ishlar haqida uchta gap ayting, masalan «Пол подметён», va qisqa shakl qo‘shimchalariga e’tibor bering.
| to‘liq (нн) | qisqa (н) |
|---|---|
| забытая вещь | вещь забыта |
| починенный кран | кран починен |
«Всё сделано!» O‘qituvchi bajarilgan ish ro‘yxatini aytadi («посуда — вымыть»). O‘quvchilar tez qisqa shakl bilan javob beradi: «Посуда вымыта».